थोडक्यात उत्तर
नीडल व्हायब्रेटरने काँक्रीट कसे घट्ट केले जाते, आणि त्यात काय चुकते? नीडल व्हायब्रेटर ताज्या काँक्रीटमध्ये खुपसला जातो, जेणेकरून हवा बाहेर पडेल आणि शटरिंगचे कोपरे भरले जातील. IS 456 सांगते की काँक्रीट चांगले घट्ट केले पाहिजे, आणि जास्त व कमी कंपन दोन्ही हानिकारक आहेत. IS 3558 ची पद्धत अशी आहे: सुई हळू आत घातली जाते आणि हळू बाहेर काढली जाते, सुईचे बिंदू एकमेकांवर येतील (overlap) असे ठेवले जातात, आणि पृष्ठभाग सपाट व चमकदार झाल्यावर थांबले जाते. प्रत्येक ओतकामाची पद्धत इंजिनिअर ठरवतो.
या पानावर (8)
काँक्रीट थरांमध्ये शटरिंगमध्ये ओतले जाते, आणि त्यावर काम केले नाही तर त्यात हवा व खडीचे पोकळे भाग राहतात. नीडल व्हायब्रेटर ताज्या काँक्रीटमध्ये खुपसला की मिश्रण हलवले जाते, हवा वर येते, आणि काँक्रीट कोपरे व सळईभोवती भरते. हे मार्गदर्शन काम कसे केले जाते, भारतीय संहिता त्याबद्दल काय म्हणतात आणि कुठे चूक होते ते सांगते. IS 3558 मध्ये अंतर, वेळ आणि सुई बाहेर काढण्याबाबत सूचक आकडे दिलेले आहेत. हे मार्गदर्शन ते छापत नाही, कारण प्रत्येक मिश्रण व व्हायब्रेटरसाठी मूल्ये इंजिनिअर ठरवतो.
काँक्रीटला कंपन का आवश्यक असते?
IS 456 सांगते की काँक्रीट चांगले घट्ट केले पाहिजे आणि सळईभोवती, आत बसवलेल्या फिक्श्चरभोवती व शटरिंगच्या कोपऱ्यांमध्ये पूर्णपणे भरले पाहिजे (“Concrete should be thoroughly compacted and fully worked around the reinforcement, around embedded fixtures and into corners of the formwork”) (कलम 13.3). घट्ट करण्यामुळे काँक्रीट दाट होते, सळई घट्ट धरली जाते आणि पृष्ठभाग गुळगुळीत येतो.
संहिता असेही सांगते की काँक्रीट टाकून घट्ट करणे आवश्यक आहे, सेट होण्यास सुरुवात होण्यापूर्वी (“shall be placed and compacted before initial setting of concrete commences”), आणि नंतर ते पुन्हा विस्कळीत करू नये (“should not be subsequently disturbed”) (कलम 13.2). घट्ट करणे हा टाकण्याचाच भाग आहे, आणि हे काम काँक्रीट अजून मऊ असतानाच करणे आवश्यक आहे.
IS 3558 पद्धतीबद्दल काय सांगते?
IS 3558 ही इमर्शन व्हायब्रेटर वापरण्याची संहिता आहे. ती काँक्रीट घट्ट करण्यासाठी इमर्शन व्हायब्रेटर वापरण्याबाबत (“the use of immersion vibrators for the consolidation of concrete”) आहे, आणि त्यात काँक्रीट टाकणे व कंपन देणे याबाबत नियम आहेत (कलम 1.1). मुख्य मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत.
- घालणे. सिरा (head) नियमितपणे आणि समानपणे (“regularly and uniformly”) घालावा, जेणेकरून तो स्वतःहून आत जाईल. काम चालू असतानाच तो हळू बाहेर काढला जातो (कलम 8.5).
- अंतर. बिंदू अशा ठिकाणी ठेवले जातात की त्यांची कार्यक्षेत्रे काही प्रमाणात एकमेकांवर येतील (“the range of action overlap to some extent”) (कलम 8.4). एकमेकांवर येणे हाच अंतर ठेवण्याचा उद्देश आहे. मानक सूचक अंतर देते, जे हे मार्गदर्शन छापत नाही.
- कालावधी. मानक म्हणते की एका जागी बराच वेळ सोडण्यापेक्षा सिरा अनेक ठिकाणी घालणे चांगले (“better to insert the vibrating head at a number of places than to leave it for a long time in one place”) (कलम 8.6).
- थांबणे. काम पूर्ण होते, जेव्हा सिमेंटचा दुधाळ थर (cement laitance) गोलाकार तयार होतो, पृष्ठभाग सपाट व चमकदार होतो, आणि हवेचे बुडबुडे वर येणे थांबते (कलम 8.6.1).
- शटरिंग व सळईजवळ. सिरा शटरिंगच्या फार जवळ आणणे निषिद्ध आहे (“shall not be brought very near the formwork”) (कलम 8.9). सळईवर सिरा दाबता येतो फक्त “under exceptional circumstances” (अपवादात्मक परिस्थितीत), आणि फक्त तेव्हाच, जेव्हा सळई पुरेशी आधारलेली व सुरक्षितपणे बसवलेली असेल आणि काँक्रीट आधीच सेट झालेले नसेल (कलम 8.8.1).
कलम 3.1.1 सिरा उभा किंवा कोनात घालण्यास परवानगी देते, पण त्याची टीप सांगते की उभा घालणे प्राधान्याचे आहे: जाड थरांमध्ये कोनात घातल्यास काँक्रीट पृष्ठभागावर कोणतीही खूण न दाखवता घट्ट न होता राहू शकते (“may leave concrete unconsolidated without any indication at the surface”). कलम 8.1 सांगते की कोन कामावर अवलंबून असतो. ओतकामात कोणता कोन वापरायचा ते इंजिनिअर किंवा सुपरवायझरला विचारा.
काय चुकते?
मानक म्हणते: काँक्रीटचे जास्त कंपन आणि कमी कंपन दोन्ही हानिकारक आहेत आणि ते टाळले पाहिजे. खूप ओल्या मिश्रणाला कंपन देणेही टाळले पाहिजे (“Over vibration and under vibration of concrete are harmful and should be avoided. Vibration of very wet mixes should also be avoided”) (कलम 13.3.1). दोनपैकी जास्त कंपन ओळखणे सोपे असते. IS 3558 सांगते की ते अनुभवी व्हायब्रेटर ऑपरेटर किंवा सुपरवायझरला “immediately evident to an experienced vibrator operator or supervisor” असते, म्हणजे अनेक लहान हवेचे बुडबुडे दिसण्यावरून आणि पृष्ठभागाखाली खडी (coarse aggregate) खाली बसण्यावरून (कलम 8.11).
कमी कंपनाने हवेचे व दगडाचे पोकळे भाग राहतात, आणि ती पृष्ठभागावरून पाहणे कठीण असते. मानकात कमी कंपनाची अशी खूण दिलेली नाही. त्यात पूर्ण घट्ट झाल्याच्या खुणा दिल्या आहेत (कलम 8.6.1), आणि त्या नसतील तर कलम 8.6.2 सांगते की शंका अधिक कंपन देऊन दूर केली पाहिजे.
सळईही अडचण ठरू शकते. संहिता सांगते की सुईचा व्यास “the density and spacing of reinforcement bars and thickness of sections” यावर अवलंबून असतो (तक्त्याखालील टीप, कलम 7.1). सळयांमधील जागेपेक्षा मोठी सुई बसणार नाही.
ओतकामात काय तपासावे?
हा भाग व्यवहारातील मुद्दे आहे; ज्या ठिकाणी कलमाचा उल्लेख आहे, ती मानकाची स्वतःची आवश्यकता आहे.
- वापरण्यापूर्वी व्हायब्रेटर तपासला जातो, त्याच्या संरक्षक यंत्रणेसह. मानक संरक्षक यंत्रणा रोज तपासली जावी असे मागते (कलम 4.3.2).
- काँक्रीट थरांमध्ये टाकले जाते, आणि प्रत्येक थर पुढचा टाकण्यापूर्वी कंपन दिला जातो.
- शक्य तितके, सिरा फक्त उचललेला असतानाच किंवा मऊ आधारावर टेकलेला असतानाच सुरू केला जातो (कलम 4.1.2).
- व्हायब्रेटर शटरिंग, सळई किंवा कठीण झालेल्या काँक्रीटला स्पर्श करत नाही.
- पृष्ठभागावरील हवेचे बुडबुडे आणि खाली बसलेली खडी तपासली जाते, आणि फिनिशची तुलना इंजिनिअरच्या अपेक्षेशी केली जाते.
- कलम 4.1 मागते त्याप्रमाणे साइटवर पुरेशी राखीव उपकरणे (stand-by) असतात.
कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हा भाग व्यवहारातील मुद्दे आहे.
- बेफिकीरपणे सुई काँक्रीटमध्ये टाकणे आणि एकाच जागी सोडणे.
- सुई आडवी ओढणे. सुई हलवण्यासाठी काँक्रीटमधून आडवी ओढल्यास खालचा थर विस्कळीत होऊ शकतो.
- खूप ओल्या काँक्रीटला कंपन देणे, ते वेगळे (segregation) होईपर्यंत.
- खराब झालेली संरक्षक यंत्रणा असलेला व्हायब्रेटर वापरणे.
- आधी टाकलेल्या काँक्रीटला इंजिनिअरच्या मंजुरीशिवाय पुन्हा कंपन देणे. IS 3558 काँक्रीट अजून मऊ असताना उशिरा पुन्हा कंपन देण्यास परवानगी देते (कलम 8.12.1), आणि त्यासाठी प्रभारी इंजिनिअरची आधीची मंजुरी आवश्यक आहे (कलम 8.12.4).
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रत्येक बिंदूवर तुम्ही किती वेळ कंपन द्यावे?
मानक सांगते की काम पूर्ण झाले हे कलम 8.6 मधील खुणांवरून ठरते. हे मार्गदर्शन वेळ देत नाही; ती मिश्रणानुसार इंजिनिअर ठरवतो.
वेळ वाचवण्यासाठी तुम्ही मोठा व्हायब्रेटर वापरू शकता का?
सुईचा आकार सळई व विभागाच्या जाडीवर अवलंबून असतो (IS 456 कलम 7.1 च्या टीपेनुसार). उपकरण बदलण्यापूर्वी इंजिनिअरला विचारा.
साइटवर व्हायब्रेटर कोण तपासतो?
IS 3558 संरक्षक यंत्रणा रोज तपासली जावी असे मागते (कलम 4.3.2), आणि जिथे कंत्राटदार व्हायब्रेटर चालवतो तिथे सर्व्हिस लॉग ठेवण्याची शिफारस करते (परिशिष्ट A). कंत्राटदाराकडे लॉग मागा.
संबंधित मार्गदर्शक
हे मार्गदर्शन सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. तुमचा इंजिनिअर आणि सुपरवायझर ओतकामासाठी पद्धत ठरवतात.
स्रोत
- IS 456:2000, Plain and reinforced concrete: code of practice (fourth revision). Clauses 7.1 (note), 12.6, 13.2, 13.3, 13.3.1, 13.4 and 26.3.2(b) read from the page images of a public copy. BIS record: valid to 2030-07-12.
- IS 3558:1983, Code of practice for use of immersion vibrators for consolidating concrete. Scope 1.1, clauses 3.1.1 (note), 4.1, 4.1.2, 4.3.2, 8.1, 8.5, 8.6, 8.8.1, 8.9, 8.11 and 8.12.4 and Appendix A read from the page images of a public copy. The public copy shows reaffirmation in 1990 and 2004; supersession was not checked.
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.