थोडक्यात उत्तर
काँक्रीटमध्ये M20 किंवा M25 म्हणजे काय? काँक्रीटमधील M म्हणजे मिश्रण, आणि संख्या म्हणजे काँक्रीटने गाठणे आवश्यक असलेली ताकद: 28 दिवसांनी 150 mm क्यूबवर मोजलेली संकुचित ताकद, N/mm² मध्ये. M20 म्हणजे 20 N/mm² आणि M25 म्हणजे 25 N/mm². IS 456 साध्या साइट मिश्रणाला फक्त M20 पर्यंतच परवानगी देते. M25 आणि त्यापुढील ग्रेडसाठी मिश्रण डिझाइन केलेले असणे आवश्यक आहे. तुमचा इंजिनिअरचा आराखडा घराच्या प्रत्येक भागासाठी ग्रेड ठरवतो.
या पानावर (10)
आराखड्यावर काँक्रीट M15, M20 किंवा M25 असे लिहिलेले असते. अक्षर आणि आकडा एखाद्या कोडसारखे दिसतात, आणि अनेक मालकांना ऑर्डर देताना ते काय मागत आहेत हे माहीत नसते. हे पान सांगते की ग्रेडचा अर्थ काय, ताकदीची चाचणी कशी होते, आणि साइट साध्या रेसिपीने काँक्रीट कधी मिसळू शकते. हे पान कोणत्याही ग्रेडसाठी मिश्रणाचे प्रमाण, मात्रा किंवा दर देत नाही. ते सिमेंट, वाळू आणि खडी यांचे प्रमाण पान वर आहेत, आणि इमारतीच्या प्रत्येक भागासाठी ग्रेड निवडणे हे इंजिनिअरचे काम आहे.
M20 म्हणजे काय?
M म्हणजे मिश्रण. संख्या म्हणजे काँक्रीटने गाठणे आवश्यक असलेली ताकद. IS 456:2000 तक्ता 2 खालील टिपेत सांगते, की M म्हणजे मिश्रण आणि संख्या म्हणजे निर्दिष्ट संकुचित ताकद, N/mm² मध्ये: “M refers to the mix and the number to the specified compressive strength of 150 mm cube at 28 days, expressed in N/mm2.” म्हणून M20 काँक्रीट 28 दिवसांनी चाचणी करून घेतलेल्या 150 mm क्यूबवर 20 N/mm² गाठण्यासाठी निर्दिष्ट केलेले असते, आणि M25 25 N/mm² गाठण्यासाठी.
संहितेच्या तक्ता 2 मध्ये M10 ते M80 ग्रेड दिलेले आहेत. M10 ते M20 ना साधे काँक्रीट (ordinary concrete), M25 ते M55 ना प्रमाणित काँक्रीट (standard concrete), आणि M60 ते M80 ना उच्च ताकदीचे काँक्रीट म्हणतात. बहुतेक घराचे काम ordinary गटात असते (व्यवहारातील मुद्दा, संहितेचा नियम नाही).
चाचणीसाठी 28 दिवस का वापरले जातात?
28 दिवस हे ते वय आहे ज्या वेळी चाचणीत क्यूब फोडला जातो. तो क्युरिंगचा कालावधी नाही. क्युरिंग (curing) म्हणजे काँक्रीट ओतल्यानंतर त्याची ओली काळजी घेणे, आणि त्याबद्दल स्लॅब क्युरिंगचे पान वर माहिती आहे. या दोन्ही गोष्टी गोंधळणे ही सामान्य चूक आहे.
“5 टक्के” नियम म्हणजे काय?
काँक्रीटची चाचणी बॅचमध्ये केली जाते, आणि निकाल वेगवेगळे येतात. IS 456 चे कलम 6.1.1 कॅरॅक्टरिस्टिक ताकद (characteristic strength) ची व्याख्या अशी करते: ती ताकद, ज्याच्या खाली येणाऱ्या चाचणी निकालांचे प्रमाण अपेक्षित मर्यादेपेक्षा जास्त नसते. संहितेचे शब्द असे आहेत: “the strength of material below which not more than 5 percent of the test results are expected to fall.” त्यामुळे ग्रेड म्हणजे सरासरी निकाल नाही. ती अशी पातळी आहे जी बहुतेक निकालांनी गाठायला हवी. म्हणूनच साइट एका क्यूबच्या ताकदीला ग्रेडचा पुरावा मानू शकत नाही.
साइटवर M15 किंवा M20 रेसिपीनुसार मिश्रण करता येते का?
काही वेळा. IS 456 डिझाइन केलेल्या मिश्रणाला प्राधान्य देते. कलम 9.1.1 म्हणते, डिझाइन मिश्रण हे नॉमिनल मिश्रणापेक्षा प्राधान्याचे आहे: “Design mix concrete is preferred to nominal mix.” कलम 9.3 म्हणते की नॉमिनल मिश्रण कमी ग्रेडच्या काँक्रीटसाठी आहे: “concrete of M 20 or lower.” नॉमिनल मिश्रण म्हणजे डिझाइन मिश्रणाऐवजी घनफळानुसार ठरलेली रेसिपी. कलम 9.1.1(b) ते फक्त तेव्हाच परवानगी देते जेव्हा त्या कामासाठी डिझाइन मिश्रण वापरता येत नाही, आणि इंजिनिअर-इन-चार्ज (engineer-in-charge) ची परवानगी असते.
कलम 9.3 नॉमिनल मिश्रण M 20 किंवा त्यापेक्षा कमी ग्रेडपुरते मर्यादित करते, म्हणून M25 आणि त्यापुढील ग्रेडसाठी मिश्रण डिझाइन केलेले असणे आवश्यक आहे. कलम 9.2.1 नुसार बांधकाम करणाऱ्याने (constructor) मिश्रणाचे डिझाइन करणे आवश्यक आहे: “shall carry out the mix design,” आणि मिश्रण नियोक्त्याने (employer) मंजूर केलेले असणे आवश्यक आहे. कलम 9.2.2 म्हणते की मिश्रण अशा प्रकारे डिझाइन केले जाते की ताकद किमान ग्रेडइतकी असते, आणि लक्ष्य सरासरी ताकद ही कॅरॅक्टरिस्टिक ताकद अधिक मानक विचलन (standard deviation) चे 1.65 पट असते. तुम्हाला या गणिताची गरज नाही. तुम्हाला माहीत असणे आवश्यक आहे की मिश्रण त्या ग्रेडसाठी डिझाइन केलेले आणि चाचणी करून घेतलेले आहे.
कोणता ग्रेड कुठे वापरला जातो?
IS 456 चे कलम 6.1.2 म्हणते की साध्या आणि सळईच्या काँक्रीटसाठी किमान ग्रेड तक्ता 5 नुसार ठरतो, आणि तो एक्स्पोजरवर अवलंबून असतो. कलम 6.1.3 साध्या कामांसाठी कमी ग्रेडला परवानगी देते, जसे की साधे काँक्रीट, लीन काँक्रीट (lean concrete) आणि चिनाईच्या भिंतींसाठीचे पाया. फूटिंग, बीम, कॉलम किंवा स्लॅबसारख्या प्रत्येक घटकाचा ग्रेड इंजिनिअर आराखड्यावर लिहितो. ग्रेड हा मालक किंवा गवंडी त्या दिवशी निवडतो असा पर्याय नाही.
| प्रश्न | उत्तर कुठून येते |
|---|---|
| प्रत्येक घटकाचा ग्रेड कोणता आहे? | स्ट्रक्चरल ड्रॉइंग, इंजिनिअरने ठरवलेले |
| साइटवरचे मिश्रण वापरता येईल का? | कलम 9.3: फक्त M20 किंवा त्यापेक्षा कमी ग्रेडच्या काँक्रीटसाठी. कलम 9.1.1(b): फक्त त्या कामासाठी डिझाइन मिश्रण वापरता येत नसेल, आणि इंजिनिअर-इन-चार्जची परवानगी असेल तर |
| ताकद कशी तपासली जाते? | ओतकामादरम्यान घेतलेल्या नमुन्यांवरील क्यूब चाचण्या |
| किमान ग्रेड कोणता आहे? | कलम 6.1.2 आणि तक्ता 5, एक्स्पोजरनुसार |
सविस्तर उदाहरण काय आहे?
आराखड्यावर M20 लिहिलेला एक फूटिंग विचारात घ्या. मालक गवंड्याला “M20” मागतो. गवंडी त्या ग्रेडसाठी घनफळाच्या रेसिपीने काँक्रीट मिसळतो. हे नॉमिनल मिश्रण आहे. कलम 9.3 नुसार M20 साठी ते परवानगीयोग्य आहे, आणि कलम 9.1.1(b) ते फक्त तेव्हाच परवानगी देते जेव्हा डिझाइन मिश्रण वापरता येत नाही आणि इंजिनिअर मान्य करतो. यातून ताकदीचा कोणताही चाचणी निकाल मिळत नाही. आता M25 लिहिलेला एक कॉलम विचारात घ्या. कलम 9.3 नुसार रेसिपीला परवानगी नाही, म्हणून मिश्रण डिझाइन केलेले असणे आवश्यक आहे आणि क्यूब चाचणी करून घेतलेले असणे आवश्यक आहे.
कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हे मुद्दे व्यवहारातील आहेत, संहितेचे नियम नाहीत.
- M25 नेहमी चांगला असतो असे गृहीत धरणे. जास्त सिमेंटच्या ग्रेडला जास्त सिमेंट आणि अधिक काळजीपूर्वक नियंत्रण लागते. ग्रेड आराखडा ठरवतो, आणि काँक्रीट नीट ओतले न गेले किंवा क्युरिंग नीट न केले गेले तर उच्च ग्रेडचा फायदा होत नाही.
- मिश्रण किंवा चाचणीचा उल्लेख न करता “M20” मागणे. ग्रेडच्या नावाने मागितलेले साइट मिश्रण ही रेसिपी आहे, हमी नाही. मिश्रण, पाण्याची मात्रा आणि क्यूब चाचणीचे निकाल मागा.
- 28 दिवसांना क्युरिंगचा कालावधी समजणे. 28 दिवस हे चाचणीचे वय आहे. क्युरिंगचा कालावधी वेगळा आहे.
- एका क्यूबला संपूर्ण घटकाची ताकद मानणे. क्यूब ही स्वीकृती चाचणी (acceptance test) आहे. ती घटकाच्या प्रत्येक भागाची ताकद मोजत नाही.
- इंजिनिअरशिवाय ग्रेड बदलणे. सिमेंट वाचवण्यासाठी कमी सिमेंटचा ग्रेड, किंवा आराखड्यातील कारणाशिवाय जास्त सिमेंटचा ग्रेड, हे आधी तपासायला हवे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
घरासाठी M25 हा M20 पेक्षा चांगला आहे का?
तो अधिक ताकदवान आहे, पण प्रत्येक बाबतीत तो चांगला नाही. एखाद्या घटकासाठी योग्य ग्रेड म्हणजे आराखड्यावरचा ग्रेड. ते तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
सिमेंटच्या बॅगांमध्ये M20 म्हणजे किती?
हे पान बॅगांची संख्या देत नाही. बॅगांची संख्या मिश्रणावर अवलंबून असते, आणि सिमेंट, वाळू आणि खडी यांचे प्रमाण पान M20 पर्यंतच्या प्रत्येक ग्रेडसाठी बॅगांची संख्या दाखवते.
घरासाठी तुम्ही M15 वापरू शकता का?
फक्त आराखडा तसे सांगत असेल, आणि एक्स्पोजर व घटक ते परवानगी देत असतील तर. कलम 6.1.2 एक्स्पोजरनुसार किमान ग्रेड तक्ता 5 मध्ये ठरवते, जो तक्ता हे पान पुन्हा देत नाही. तुमच्या इंजिनिअरला विचारा.
तुमच्या साइटवरील काँक्रीटची चाचणी कोण करते?
काँक्रीटची ताकद क्यूब चाचण्यांनी तपासली जाते. कोणत्या चाचण्या आवश्यक आहेत आणि निकालांची नोंद कोण ठेवतो, हे तुमच्या इंजिनिअरला विचारा.
संबंधित मार्गदर्शक
- घनमीटरसाठी सिमेंट, वाळू आणि खडी: M5 ते M20
- आयसोलेटेड फूटिंगसाठी काँक्रीट: प्रमाणाचे सविस्तर उदाहरण
- काँक्रीट स्लॅबला किती दिवस क्युरिंग करावे?
- घरासाठी खडी: आकाराचा अर्थ आणि तो कसा निवडला जातो
- काँक्रीट क्यूब चाचणी: क्यूब कसा बनतो आणि निकाल कसा वाचावा (इंग्रजी)
हे मार्गदर्शन सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. घराच्या प्रत्येक भागासाठी काँक्रीटचा ग्रेड तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
स्रोत
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.