थोडक्यात उत्तर
M-sand नदीच्या वाळूइतकीच चांगली आहे का? प्रत्येक कामासाठी दोन्हीपैकी कोणतीही सर्वोत्तम नाही. भारतीय मानके काँक्रीट, प्लास्टर आणि वीटकामासाठी, नदीच्या वाळूप्रमाणेच ठेचलेल्या दगडाची वाळू (M-sand) देखील मान्य करतात. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे स्वच्छ, चांगली प्रतवारी असलेली वाळू, ज्यात बारीक कण, चिकणमाती आणि गाळ कमी असतात. धुतलेली आणि प्रतवारी केलेली M-sand चाचणी अहवालासह मागा, कारण कच्ची खाणीतील धूळ ही तशीच गोष्ट नाही.
या पानावर (13)
- M-sand म्हणजे काय?
- खाणीतील धूळ म्हणजे M-sand आहे का?
- मानके काय सांगतात?
- ठेचलेल्या वाळूत मानक जास्त बारीक कण का परवानगी देते?
- प्रत्येक प्रकारची वाळू कोणत्या अडचणी आणते?
- पुरवठादाराला काय विचारावे?
- साइटवर कोणत्या सोप्या तपासण्या करता येतील?
- वाळू बदलल्याने मिश्रण बदलते का?
- मी कोणती वाळू निवडावी?
- वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- संबंधित मार्गदर्शक
- तुमचे प्रमाण काढा
- स्रोत
प्रमाण काढायचे आहे? Cement, sand and aggregate calculator (इंग्रजी)
M-sand आणि नदीची वाळू याबद्दल लोक खूप वाद घालतात. काहीजण म्हणतात की नदीची वाळू नेहमीच अधिक चांगली असते. इतर म्हणतात की M-sand अधिक मजबूत असते. भारतीय मानके दोन्हीपैकी कोणतीही बाजू घेत नाहीत. हे पान सांगते की मानके काय परवानगी देतात, खरेदीपूर्वी काय तपासायचे, आणि साइटवर करता येतील अशा काही सोप्या तपासण्या कोणत्या. इथे कोणतेही दर दिलेले नाहीत, कारण दर ठिकाण आणि हंगामानुसार बदलतात.
M-sand म्हणजे काय?
M-sand हे प्लांटमध्ये कठीण दगड ठेचून बनवलेली वाळू आहे. काँक्रीटच्या एकत्रित घटकांसाठीचे भारतीय मानक, IS 383, तिला ठेचलेल्या दगडाची वाळू (crushed stone sand) म्हणते. नदीची वाळू, जिला मानक नैसर्गिक वाळू (natural sand) म्हणते, ती खडक नैसर्गिकरीत्या तुटून नद्यांनी वाहून आणून सोडल्याने तयार होते.
एक शब्द सांभाळा: IS 383 “manufactured sand” या शब्दाचा वेगळा अर्थ वापरते. त्याचा अर्थ स्लॅग किंवा पुनर्वापर केलेल्या काँक्रीटसारख्या इतर पदार्थांपासून बनवलेली वाळू असा होतो. तो ठेचलेल्या दगडाच्या वाळूसाठी नाही. म्हणून पुरवठादार “manufactured sand” म्हणाला, तर ती कशापासून बनवली आहे ते विचारा.
खाणीतील धूळ म्हणजे M-sand आहे का?
नाही. IS 383 सांगते की क्रशरची धूळ किंवा खाणीतील धूळ, जी खाणीच्या बारीक चाळणीतून मिळते, तिला ठेचलेली वाळू म्हणता येत नाही. ती कदाचित मानक पूर्ण करणार नाही, आणि आवश्यकता पूर्ण करण्यासाठी प्रक्रिया केलेली नसल्यास ती नीट ठेचलेल्या वाळूइतकी चांगली कामगिरी करेल अशी अपेक्षा नाही. म्हणून विचारा की तुम्ही धुतलेली, प्रतवारी केलेली M-sand घेत आहात की कच्ची खाणीतील धूळ.
मानके काय सांगतात?
वाळूसाठी तीन मानके आहेत, प्रत्येक वापरासाठी एक. प्रत्येक मानक ते स्वीकारत असलेल्या वाळूचे प्रकार सांगते.
| वापर | मानक | स्वीकारली जाणारी वाळू | बारीक पदार्थावरील मुख्य मर्यादा |
|---|---|---|---|
| काँक्रीट | IS 383 (2016 आवृत्ती) | नैसर्गिक (नदीची) वाळू, ठेचलेल्या दगडाची वाळू, ठेचलेल्या खडीची वाळू आणि मिश्र वाळू | 75 मायक्रॉनपेक्षा बारीक पदार्थ: नैसर्गिक वाळूसाठी 3% पेक्षा जास्त नाही, ठेचलेल्या वाळूसाठी 15% आणि मिश्र वाळूसाठी 12% |
| प्लास्टर | IS 1542 (1992 आवृत्ती) | नैसर्गिक वाळू, ठेचलेल्या दगडाची वाळू आणि ठेचलेल्या खडीची वाळू | चिकणमाती, गाळ आणि धूळ: वजनानुसार 5% पेक्षा जास्त नाही |
| वीटकामाचा मसाला | IS 2116 (1980 आवृत्ती) | नैसर्गिक वाळू, ठेचलेल्या दगडाची वाळू आणि ठेचलेल्या खडीची वाळू | चिकणमाती, बारीक गाळ आणि बारीक धूळ: वस्तुमानानुसार 5% पेक्षा जास्त नाही |
काँक्रीटसाठीच्या 3% आणि 15% मर्यादा, तसेच प्लास्टर आणि मसाल्यासाठीची 5% मर्यादा, वेगवेगळ्या मानकांमधून आणि वेगवेगळ्या चाचण्यांमधून आलेल्या आहेत, म्हणून त्यांची थेट तुलना करू नका. वर दिलेली आवृत्तीची वर्षे आम्ही वाचलेली आवृत्ती आहे, आणि तुमच्या इंजिनिअरने सध्याची आवृत्ती तपासावी.
ठेचलेल्या वाळूत मानक जास्त बारीक कण का परवानगी देते?
दगड ठेचताना वाळूच्या दाण्यांसोबत काही अतिशय बारीक पूड तयार होते. बारीक कण मिश्रणातील पोकळ्या भरू शकतात, पण जास्त असल्यास ते मिश्रणाला लागणारे पाणी वाढवू शकतात आणि ताकद कमी करू शकतात, म्हणून मर्यादा अमर्याद नाही. हे सर्वसाधारण अभियांत्रिकी ज्ञान आहे, मानकातील कलम नाही. IS 383 ठेचलेल्या वाळूत (15%) नदीच्या वाळूपेक्षा (3%) 75 मायक्रॉनपेक्षा बारीक पदार्थ जास्त असण्याची परवानगी देते. प्लास्टर आणि मसाल्यासाठी, मानके ठेचलेल्या दगडाच्या वाळूत जास्त धुळीची पातळी केवळ पुरवठादार आणि खरेदीदार यांच्या सहमतीनेच परवानगी देतात.
प्रत्येक प्रकारची वाळू कोणत्या अडचणी आणते?
नदीची वाळू चिकणमाती, गाळ, सेंद्रिय पदार्थ आणि क्षार आणू शकते. हे सिमेंट आणि वाळू यांच्यातील बंध कमकुवत करतात. IS 1542 मागते: कठीण, टिकाऊ आणि स्वच्छ वाळू, आणि ती चिकटलेल्या आवरणांपासून व सेंद्रिय पदार्थांपासून मुक्त असावी.
M-sand मध्ये बारीक धुळीचे प्रमाण खूप जास्त असू शकते, खराब प्रतवारी (खूप बारीक कण किंवा खूप खरखरीत कण) किंवा पापुद्र्यासारखे कण असू शकतात. चांगला प्लांट वाळू धुतो, तिची प्रतवारी करतो आणि नियमितपणे तपासतो. खराब प्लांट क्रशरमधून जे येईल ते विकतो.
दोन्ही प्रकारची वाळू चाचणीत नापास होऊ शकते. कोणत्याही प्रकारचा चांगला पुरवठादार तुम्हाला चाचणी अहवाल देतो.
पुरवठादाराला काय विचारावे?
- ही धुतलेली आणि प्रतवारी केलेली M-sand आहे की खाणीतील धूळ?
- तुमच्या कामासाठी योग्य मानकानुसार अलीकडचा चाचणी अहवाल तुम्ही दाखवू शकता का: काँक्रीटसाठी IS 383, प्लास्टरसाठी IS 1542, वीटकामासाठी IS 2116?
- प्रत्येक ट्रकलोड एकाच प्लांटमधून येतो का, आणि वाळू नमुन्यासारखीच आहे का?
- प्लास्टरसाठी, ती प्लास्टरसाठी योग्य आहे का? प्लास्टरची वाळू काँक्रीटच्या वाळूपेक्षा बारीक असते.
पहिल्या डिलिव्हरीतून एक छोटा सीलबंद नमुना ठेवा. नंतर येणारा माल खूप वेगळा दिसला, तर नमुन्याशी तुलना करा.
साइटवर कोणत्या सोप्या तपासण्या करता येतील?
या व्यवहारातील ढोबळ तपासण्या आहेत. त्या भारतीय मानकांमधील पद्धती नाहीत, आणि त्यात कोणतेही आकडे दिलेले नाहीत.
- पाहणे आणि हाताला लागणे. चांगली वाळू खरखरीत वाटते, आणि तिचे दाणे स्वच्छ असतात. चिमूटभर वाळू तळहातावर चोळा. हात डागाळला किंवा धुळीने माखला, तर मातीचे किंवा बारीक धुळीचे प्रमाण खूप जास्त असू शकते.
- बरणी तपासणी (jar check). पाण्याच्या पारदर्शक बरणीत थोडी वाळू टाका, हलवा आणि स्थिर होऊ द्या. वाळूच्या वर बारीक चिखलाचा जाड थर असल्यास गाळ किंवा चिकणमाती जास्त असल्याचे सूचित होते. हा केवळ ढोबळ मार्गदर्शक आहे.
- धूळ. एखादा ढीग उपसताना धुळीचा ढग उडत असेल, तर त्यात बहुधा बारीक पूड जास्त असेल.
एखादी तपासणी तुम्हाला शंकास्पद वाटली, तर वाळूचा नमुना प्रयोगशाळेत पाठवा. चाचण्यांची व्यवस्था तुमचा इंजिनिअर करू शकतो.
वाळू बदलल्याने मिश्रण बदलते का?
वाळू बदलली म्हणून सिमेंट, पाणी किंवा मिश्रण स्वतःच्या मर्जीने बदलू नका. वाळूची प्रतवारी आणि तिच्यातील बारीक पदार्थाचे प्रमाण मिश्रण कसे वागते ते बदलू शकतात, म्हणून तुम्ही प्रत्यक्ष वापराल त्या वाळूसाठी तुमच्या इंजिनिअरने मिश्रण तपासावे. मिश्रणासाठी सिमेंट आणि वाळूचे प्रमाण घनमीटरसाठी सिमेंट, वाळू आणि खडी मध्ये दिले आहे. ओलसर वाळू कोरड्या वाळूपेक्षा जास्त जागा देखील घेते, ते वाळू फुगणे मध्ये समजावले आहे.
मी कोणती वाळू निवडावी?
तुमच्या कामाच्या मानकानुसार असलेली आणि चाचणी अहवाल असलेली वाळू निवडा, तिचे नाव काहीही असो. नदीच्या वाळूच्या पुरवठ्याचे नियम राज्यानुसार वेगळे असतात, म्हणून तुमच्या परिसरात काय विकले जाते ते तपासा. तुमच्या आराखड्यात किंवा स्पेसिफिकेशनमध्ये एखाद्या प्रकारच्या वाळूचे नाव दिलेले असेल, तर त्याचे पालन करा. ती बदलायची असल्यास आधी तुमच्या इंजिनिअरला विचारा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
M-sand नदीच्या वाळूपेक्षा चांगली आहे का?
नेहमीच नाही, आणि नेहमीच वाईटही नाही. तिन्ही मानके दोन्ही प्रकारच्या वाळूला मान्यता देतात. चांगली धुतलेली आणि प्रतवारी केलेली M-sand मर्यादा पूर्ण करू शकते, आणि खराब नदीची वाळू किंवा खराब M-sand त्या पूर्ण करण्यात अपयशी ठरू शकते.
तुम्ही प्लास्टरसाठी M-sand वापरू शकता का?
IS 1542, प्लास्टरच्या वाळूचे मानक, ठेचलेल्या दगडाच्या वाळूचा समावेश करते. ते चिकणमाती, गाळ आणि धूळ वजनानुसार 5% मर्यादेत ठेवते, आणि ठेचलेल्या दगडाच्या वाळूत जास्त धुळीची पातळी केवळ पुरवठादार आणि खरेदीदार यांच्या सहमतीनेच परवानगी देते. प्लास्टरची वाळू काँक्रीटच्या वाळूपेक्षाही बारीक असते, म्हणून M-sand प्लास्टरसाठी योग्य आहे का ते विचारा.
तुम्ही वीटकामासाठी M-sand वापरू शकता का?
IS 2116, वीटकामाच्या मसाल्याच्या वाळूचे मानक, ठेचलेल्या दगडाच्या वाळूचा समावेश करते, आणि त्यात चिकणमाती, बारीक गाळ आणि बारीक धूळ यावर 5% मर्यादा आहे.
M-sand नदीच्या वाळूपेक्षा मजबूत आहे का?
मानके तसे म्हणत नाहीत. ताकद सिमेंट, मिश्रण, पाणी आणि वाळूच्या प्रतवारीवर अवलंबून असते.
खाणीतील धूळ म्हणजे M-sand आहे का?
नाही. IS 383 म्हणते की क्रशर किंवा खाणीतील धूळ ही ठेचलेली वाळू नाही, जोपर्यंत ती मानक पूर्ण करण्यासाठी प्रक्रिया केलेली नाही.
तुम्ही घरी वाळूची चाचणी कशी करू शकता?
तुम्ही वर सांगितल्याप्रमाणे पाहू शकता, चोळू शकता आणि ढोबळ बरणी तपासणी करू शकता, पण वाळू मानक पूर्ण करते की नाही हे फक्त प्रयोगशाळेतील चाचणीच सांगते.
संबंधित मार्गदर्शक
- वाळू फुगणे: ओलसर वाळू तुम्हाला कमी वाळू का देते
- घनमीटरसाठी सिमेंट, वाळू आणि खडी: M5 ते M20
- वीटभिंतीसाठी मसाल्याचे प्रमाण: 1:4, 1:5 की 1:6?
- घरासाठी खडी (coarse aggregate): आकाराचा अर्थ आणि ती कशी निवडली जाते
हे मार्गदर्शन सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. तुमच्या इमारतीसाठी वाळू आणि मिश्रण तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
तुमचे प्रमाण काढा
- Cement, sand and aggregate calculator (इंग्रजी): Estimate cement bags, sand and aggregate for a nominal-mix concrete slab, footing or beam from its size and mix grade.
स्रोत
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.