थोडक्यात उत्तर
वाळूतील गाळ तुम्ही कसा तपासाल, आणि साइटवरील बरणी चाचणीतून प्रमाणित आकडा मिळू शकतो का? भारतीय मानके वाळूतील गाळ, चिकणमाती आणि बारीक धूळ प्रयोगशाळेत मोजतात, आणि त्यासाठी IS 2386 (Part 1) मधील धुण्याची चाचणी मागा. साइटवरील वाळू व पाण्याची बरणी फक्त ढोबळ कल्पना देते, ती संहितेशी तुलना करता येईल अशी टक्केवारी देऊ शकत नाही. मर्यादा M-sand आणि नदीची वाळू मार्गदर्शकात आहेत, आणि वाळू त्या पूर्ण करते की नाही हे फक्त प्रयोगशाळेची चाचणी सांगते.
या पानावर (9)
वाळूतील गाळ, चिकणमाती आणि बारीक धूळ दाण्यांना चिकटून राहतात. ती सिमेंट आणि वाळू यांच्यातील बंध कमकुवत करतात, आणि मिश्रणाला जास्त पाणी लागते. बहुतेक त्रासदायक वाळूत खूप जास्त बारीक गाळ असतो, आणि हा त्रास अनेकदा नंतर भेगांच्या रूपात दिसतो. त्यामुळे प्रश्न खरा आहे. पण मिळणारे उत्तर चाचणीवर अवलंबून असते, आणि भारतीय मानके प्रयोगशाळेतील चाचणी वापरतात. हे मार्गदर्शक सांगते की मानके काय मोजतात, प्रयोगशाळेतील धुण्याची चाचणी काय करते, आणि साइटवरील बरणी तपासणी काय सांगू शकते आणि काय सांगू शकत नाही. इथे कोणत्याही मर्यादा दिलेल्या नाहीत. मर्यादा M-sand आणि नदीची वाळू मार्गदर्शकात आहेत, आणि त्यातील आकडे वापरायचे आकडे आहेत.
भारतीय मानके काय मोजतात?
येथे तीन गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत:
- IS 2386 (Part 1) कलम 3 वाळलेला नमुना धुवून 75 मायक्रॉनपेक्षा बारीक असलेले पदार्थ शोधते. IS 383 75 मायक्रॉनपेक्षा बारीक पदार्थासाठी त्याचा संदर्भ देते. चिकणमाती, बारीक गाळ आणि बारीक धूळ यासाठी IS 1542 आणि IS 2116 Part 2 चा संदर्भ देतात.
- IS 2386 (Part 2) चिकणमाती, बारीक गाळ आणि बारीक धूळ अवसादन (sedimentation) पद्धतीने ठरवण्याचे वर्णन करते, सुमारे 20 मायक्रॉनपर्यंत खाली जाणाऱ्या कणांसाठी (कलम 1.1 आणि 3.1). त्याचे उपकरण म्हणजे ठराविक वेगाने फिरणारी काचेची बरणी, पिपेट, 1000 ml मापन सिलिंडर आणि ओव्हन (कलम 3.2). ही प्रयोगशाळेची उपकरणे आहेत.
- IS 383 हे काँक्रीटसाठीच्या एकत्रित घटकांचे मानक आहे. ते सध्या लागू आहे (2016 आवृत्ती). त्याच्या मर्यादा, आणि प्लास्टर आणि चिनाई (masonry) वाळूच्या मानकांमधील मर्यादा, M-sand मार्गदर्शकात दिलेल्या आहेत.
Part 1 आणि Part 2 दोन्हीपैकी कोणतेही गाळ किंवा चिकणमातीसाठी साइटवरील बरणी चाचणीचे वर्णन करत नाही, आणि त्यापैकी कोणीही गाळाची मर्यादा ठरवत नाही. दोन्ही या चाचणी पद्धती आहेत. त्यामुळे साइटवरील बरणीचा निकाल मानक मर्यादेशी तुलना करून वाचता येत नाही.
| चाचणी | ती कुठून आली | ती काय देते | साइटवर वापरता येते का? |
|---|---|---|---|
| 75 मायक्रॉन चाळणीतून धुणे | IS 2386 (Part 1), कलम 3 | वजनानुसार धुऊन निघालेले बारीक पदार्थ | नाही: प्रयोगशाळा |
| अवसादन (sedimentation) | IS 2386 (Part 2), कलम 1.1 आणि 3 | सुमारे 20 मायक्रॉनपर्यंत खाली जाणारी चिकणमाती, बारीक गाळ आणि बारीक धूळ | नाही: प्रयोगशाळा |
| बरणीत स्थिर होऊ देणे (ढोबळ तपासणी) | प्रांतीय (Provincial) सरकारचे सेप्टिक-माउंड क्षेत्रीय मार्गदर्शक; ते भारतीय मानक नाही | वरती बारीक चिखलाचा थर; टक्केवारी नाही | हो, ढोबळ व्यवहारातील तपासणी म्हणून |
प्रयोगशाळेतील धुण्याची चाचणी कशी काम करते?
IS 2386 Part 1 कलम 3 मधील धुण्याची चाचणी बारीक कण शोधण्याची मानक पद्धत आहे. सोप्या शब्दांत:
- नमुना सुमारे 110 C वर वाळवा, त्याचे वजन बदलायचे थांबेपर्यंत.
- त्यावर पाणी टाका आणि जोरात ढवळा.
- पाणी ओतून टाका आणि धुण्याचे पाणी पारदर्शक होईपर्यंत पुन्हा करा. मानक सांगते की खरखरीत कण शक्य तितके ओतून टाकणे टाळा.
- धुण्याचे पाणी 75 मायक्रॉन चाळणीवरून न्या, चाळणीत अडकलेले पदार्थ वाळवा, आणि त्याचे वजन करा.
मानकाच्या टिपेत म्हटले आहे की धुण्याच्या पाण्याने विखुरलेली चिकणमाती आणि कोणतेही पाण्यात विरघळणारे पदार्थ चाचणीत काढून टाकले जातात. म्हणून निकाल म्हणजे पाणी धुऊन काढू शकणाऱ्या बारीक पदार्थाचे माप असते, आणि संहितेला हेच जाणून घ्यायचे असते.
साइटवरील बरणी तपासणीतून काय दिसते?
बरणी तपासणी ही ढोबळ व्यवहारातील तपासणी आहे, ती प्रमाणित पद्धत नाही. सेप्टिक-माउंड वाळूसाठीचे एक प्रांतीय (Provincial) क्षेत्रीय मार्गदर्शक तिचे वर्णन करते: एका क्वॉर्ट बरणीत सुमारे दोन इंच वाळू घ्या, त्यात पाणी भरा, हलवा, आणि अनेक तास स्थिर होऊ द्या. मार्गदर्शक सांगते की आठ तास स्थिर होऊ दिल्यास सर्वोत्तम निकाल मिळतो, आणि बरणी चाचणी चाळणी विश्लेषणाची जागा घेत नाही. ते मार्गदर्शक सेप्टिक यंत्रणेसाठी आहे, त्यामुळे त्याचा वापर फक्त क्षेत्रातील कल्पना म्हणून करा.
या पद्धतीनुसार व्यवहारातील मुद्दे:
- स्थिर झाल्यावर वाळूचे थर बनतात, आणि वरचा बारीक ढगाळ थर नमुन्यातील बारीक चिखल दाखवतो.
- थरावरून बारीक पदार्थ ढोबळमानाने किती आहे ते समजते. त्यातून विश्वसनीय टक्केवारी मिळत नाही, आणि तिची संहितेतील मर्यादेशी तुलना करता येत नाही.
- प्रत्येक नमुना एकाच पद्धतीने, एकाच वेळानंतर, एकाच बरणीत वाचा, आणि नमुने शेजारी ठेवून तुलना करा.
- बरणी खराब बॅच लवकर ओळखण्यासाठी सर्वात उपयुक्त असते. ती वाळू चांगली आहे हे सिद्ध करत नाही.
याला फुगण्यासाठीच्या मापाच्या बरणीने केलेल्या चाचणीशी गोंधळू नका. ती चाचणी, वाळू फुगणे मार्गदर्शक मध्ये सांगितल्याप्रमाणे, ओलसर वाळू किती फुगते ते मोजते. ती वेगळी चाचणी आहे आणि तिचे उत्तरही वेगळे आहे.
ठेचलेल्या वाळूचे काय?
IS 383 ठेचलेल्या दगडाच्या वाळूत नैसर्गिक वाळूपेक्षा जास्त बारीक कण परवानगी देते. IS 2116 कलम 3.3 आणि IS 1542 कलम 4.3 वरील टिपा सांगतात की पुरवठादार आणि खरेदीदार यांच्या सहमतीने जास्त बारीक धूळ असलेली ठेचलेल्या दगडाची वाळू मान्य केली जाऊ शकते. व्यवहारातील मुद्दे: ठेचलेल्या वाळूतील बारीक कण स्वभावाने वेगळे असू शकतात, त्यामुळे ठेचलेल्या वाळूवरील बरणी चाचणी नदीच्या वाळूवरील बरणी चाचणीपेक्षा कमी सांगते. प्रयोगशाळेचा निकाल मागा, आणि नमुना स्वीकारण्यापूर्वी M-sand मार्गदर्शक वाचा.
तुम्ही पुरवठादाराला काय विचारावे?
हे व्यवहारातील मुद्दे आहेत:
- 75 मायक्रॉनपेक्षा बारीक पदार्थाचा प्रयोगशाळेतील धुण्याचा निकाल, आणि चाचणी पद्धतीचे नाव.
- वाळूचा स्रोत, आणि ती नदीची वाळू आहे की ठेचलेल्या दगडाची वाळू.
- वाळू धुतली आहे का, आणि कशी.
- चाचणीची तारीख, आणि नमुना किती जुना आहे.
कोणत्या चुका तुम्ही टाळाव्यात?
- बरणीतील थराला प्रमाणित आकडा समजणे, किंवा त्याची मर्यादेशी तुलना करणे.
- बरणीत स्वच्छ दिसते म्हणून वाळू स्वीकारणे.
- वाळू धुवून काम झाले असे गृहीत धरणे, नवी चाचणी न करता.
- गाळाच्या प्रश्नाचे उत्तर फुगण्याच्या चाचणीने शोधणे, किंवा उलट.
- प्रयोगशाळेची चाचणीच इंजिनिअरसाठी गणली जाते हे विसरणे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बरणी चाचणी अचूक आहे का?
ती ढोबळ मार्गदर्शक आहे. स्पष्टपणे खूप जास्त गाळाची असलेली वाळू ती दाखवू शकते. संहितेशी तुलना करता येईल अशी टक्केवारी ती देऊ शकत नाही.
गाळयुक्त वाळू धुऊन दुरुस्त करता येते का?
धुतल्याने काही बारीक कण निघतात, पण निकाल हाच महत्त्वाचा असतो. धुतलेली वाळू वापरण्यापूर्वी प्रयोगशाळेत तिची चाचणी करा. व्यवहारातील मुद्दा.
वाळू स्वीकारार्ह आहे की नाही हे कोण ठरवते?
तुमचा इंजिनिअर, प्रयोगशाळेच्या चाचणीच्या आधारे. वाळूचे मार्गदर्शक मर्यादा सांगते. हे पान तुमच्या स्लॅबसाठी वाळू ठरवत नाही.
संबंधित मार्गदर्शक
हे मार्गदर्शन सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. तुमचा इंजिनिअर ठरवतो की वाळू तुमच्या काँक्रीट, प्लास्टर किंवा मसाल्यासाठी योग्य आहे का.
स्रोत
- IS 2386 (Part 1):1963, Methods of Test for Aggregates for Concrete, Part I: Particle size and shape. Clause 3 (materials finer than 75 micron by washing) and its note read. BIS listing: not withdrawn (reaffirmed 2002 per cover).
- IS 2386 (Part 2):1963, Part II: Estimation of deleterious materials and organic impurities. Clauses 1.1, 3.1 and 3.2 read. BIS listing: not withdrawn (reaffirmed 2011 per cover).
- IS 383:2016, Coarse and fine aggregates for concrete (BIS listing: current). Its limits are in the linked sand guide; this page does not quote them.
- Provincial government field guide for septic-mound sand, OWMS Jar Test (revised 2010). Quoted for its jar procedure and its statement that the jar test does not replace sieve analysis. Not concrete guidance.
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.