थोडक्यात उत्तर
भारतीय घरात जिन्याचे मुख्य प्रकार कोणते? सामान्य प्रकार म्हणजे सरळ, L-आकाराचा, U-आकाराचा, डॉग-लेग्ड, ओपन-वेल आणि स्पायरल. प्रत्येक प्रकारात जिन्याच्या रांगा वेगळ्या मांडल्या जातात आणि तो वेगळ्या खोलीला व आराखड्याला बसतो. हे मार्गदर्शक केवळ प्रकारांचे वर्णन करते. यात मापे किंवा संहितेचे आकडे दिलेले नाहीत, आणि तुमच्या घरासाठी जिना आर्किटेक्ट व स्ट्रक्चरल इंजिनिअर ठरवतात.
या पानावर (11)
जिना हा घराच्या आराखड्यातील पहिल्या भागांपैकी एक आहे जो आसपासच्या खोल्या बदलतो. त्याचा आकार किती जागा घेतो, तो कुठे उतरतो आणि दिवाणखान्यातून तो कसा दिसतो हे ठरवतो. हे मार्गदर्शक भारतीय घरातील जिन्याचे सामान्य आकार आणि प्रत्येक आकार साधारणपणे कशासाठी योग्य ठरतो ते सांगते. यात पायरीचे माप, रुंदी, हेडरूम (headroom) किंवा संहितेचा कोणताही आकडा दिलेला नाही. ते तुमच्या घरासाठी आर्किटेक्ट आणि स्ट्रक्चरल इंजिनिअर ठरवतात.
सरळ जिना
सरळ जिना खालच्या मजल्यापासून वरच्या मजल्यापर्यंत एकाच रेषेत जातो. तो बांधायला आणि तपासायला सर्वात सोपा आहे, आणि त्यासाठी मजल्यावर लांब, सरळ जागा लागते. अरुंद प्लॉटमध्ये ही जागा घराच्या रुंदीचा बहुतेक भाग व्यापू शकते.
L-आकाराचा जिना
L-आकाराचा जिना काटकोनात वळतो, सहसा लँडिंग (landing) वर. लँडिंग म्हणजे सपाट चौथरा, जिथे जिन्याची रांग दिशा बदलते. हा आकार अशा आराखड्यासाठी योग्य ठरतो जिथे जिना एका रेषेत खूप जास्त लांब होईल, आणि तो खोलीच्या किंवा हॉलच्या कोपऱ्यात बसतो.
U-आकाराचा जिना
U-आकाराच्या जिन्यात दोन रांगा विरुद्ध दिशांना जातात, वळणावर एका लँडिंगने जोडलेल्या, आणि त्यांच्यामध्ये ओपन वेल (open well) असते. वेल म्हणजे जिन्याच्या मधोमध असलेली मोकळी जागा. हा आकार अशा आराखड्यासाठी योग्य आहे जिथे जिन्याला त्याच जागेवर परत यावे लागते. मोकळ्या बाजूला सुरक्षा कठडा (guard) लागतो.
डॉग-लेग्ड जिना
डॉग-लेग्ड जिन्यालाही वळणावर लँडिंगने जोडलेल्या दोन रांगा असतात, पण त्या शेजारी शेजारी असतात आणि त्यांच्यामध्ये ओपन वेल नसते, किंवा फक्त एक अगदी अरुंद वेल असते. जिना हॉलमध्ये किंवा भिंतीलगत एका कोपऱ्यात बसवलेला असेल तेव्हा हा प्रकार सामान्य आहे. लँडिंगला काळजी लागते, आणि आर्किटेक्टने ते ड्रॉइंगवर स्पष्ट दाखवावे. बांधकाम करणारे ही नावे सैलपणे वापरतात, म्हणून ड्रॉइंग हाच संदर्भ आहे.
ओपन-वेल जिना
ओपन-वेल जिना म्हणजे वेलभोवती बांधलेला जिना. वेल म्हणजे सर्व मजल्यांमधून उघडी असलेली जागा. वेल हा प्रकाशासाठीचा शाफ्ट (light shaft) किंवा घराच्या मध्यभागी असलेली मोकळी पोकळी असू शकते, आणि जिन्याच्या रांगा तिच्याभोवती फिरतात. तो उंच, मध्यवर्ती हॉलसाठी योग्य आहे, आणि त्याच्या उघड्या बाजूला सुरक्षा कठडा लागतो.
स्पायरल जिना
स्पायरल जिना मध्यवर्ती खांबाभोवती घट्ट वर्तुळात फिरतो. त्याला मजल्यावर फारच थोडी जागा लागते, आणि तो बहुतेकदा छतावर किंवा लहान माळ्यावर जाण्यासाठी वापरला जातो. पायऱ्या आतल्या बाजूला अरुंद असतात, त्यामुळे स्पायरलवरून ओझे घेऊन चढणे कठीण असते, आणि तो सहसा मुख्य जिना नसतो.
तुम्ही आर्किटेक्टला काय विचारावे?
हा भाग व्यवहारातील मुद्दे आहे, संहितेचा नियम नाही.
- प्लॉट आणि खोल्या लक्षात घेता आराखड्यात कोणता आकार वापरला आहे आणि का.
- जिन्याची रुंदी आणि हेडरूम किती असेल, जे आर्किटेक्ट आणि इंजिनिअर ठरवतील.
- लँडिंग कुठे आहे, आणि वरच्या मजल्यावरून बाहेर पडण्याचा मार्ग (escape route) हाच जिना आहे का.
- रेलिंग (railing) आणि सुरक्षा कठडा कसे बसवले जातात, विशेषतः उघड्या बाजूने.
- जिना कसा बांधला जाईल, काँक्रीट, स्टील की लाकडात, आणि तो कोण डिझाइन करेल.
तुम्ही कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हा भाग व्यवहारातील मुद्दे आहे.
- दिसण्यासाठी आकार निवडणे, तो ज्या खोलीत बसला पाहिजे ते तपासल्याशिवाय.
- लँडिंग विसरणे, जेव्हा आराखडा कोपरा वळतो.
- उघडी बाजू सुरक्षा कठड्याविना सोडणे, जिन्यावर किंवा वेलवर.
- कुटुंबाच्या मजल्यावरून येण्या-जाण्यासाठी फक्त स्पायरल हाच जिना वापरणे.
- भिंती बांधून झाल्यावर जिना बदलणे, आर्किटेक्टच्या ड्रॉइंगशिवाय.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
कोणता आकार सर्वात स्वस्त आहे?
या मार्गदर्शकात किंमत दिलेली नाही. आकार, साहित्य आणि फिनिश हे सर्व खर्चावर परिणाम करतात, आणि तुमच्या घरासाठी कंत्राटदाराचे कोटेशन ते ठरवते.
मुख्य जिन्यासाठी स्पायरल जिना वापरता येतो का?
आर्किटेक्टला विचारा. स्पायरल सहसा दुय्यम जिना असतो, कारण तो अरुंद आणि चढायला तीव्र असतो. आराखडा आणि तुमच्या शहरातील नियम काय परवानगी देतात ते ठरवतात.
आकारावरून मजबुती ठरते का?
नाही. इंजिनिअर जिना त्याच्या भारांनुसार डिझाइन करतो, आकार कोणताही असला तरी.
संबंधित मार्गदर्शक
हे मार्गदर्शन सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. तुमच्या घरासाठी जिना तुमचे आर्किटेक्ट आणि इंजिनिअर ठरवतात.
स्रोत
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.