थोडक्यात उत्तर
बाथरूम ड्रेनला किंवा नहानी ट्रॅपला वास का येतो, आणि तुम्ही काय तपासावे? ट्रॅपमधील पाण्याचा सील गेला किंवा पाइप सील केलेला नसेल, तेव्हा वास वर येतो. IS 5329 पाण्याच्या सीलची व्याख्या ट्रॅपमधून हवा जाण्यास अडथळा अशी करते, आणि ट्रॅपने आपला सील राखणे आवश्यक आहे असे सांगते. ते सीलचे संरक्षण करणारा व्हेंट आणि स्वच्छतेसाठीचा प्रवेश यांचीही मागणी करते. दोन्ही मानकांमध्ये वासाची कारणे दिलेली नाहीत, म्हणून खालील तपासण्या व्यवहारातील मुद्दे आहेत, आणि कारणाची खातरजमा प्लंबरने करावी.
या पानावर (9)
बाथरूमच्या फ्लोअर ड्रेनमधून, किंवा वॉशबेसिनखालील नहानी ट्रॅप (nahani trap) मधून येणारा वास, हे घरातील सर्वात सामान्य तक्रारींपैकी एक आहे. व्यवहारात, सहसा कारण असे असते की ट्रॅपमधील पाणी संपलेले असते, किंवा पाइपमधून अशा प्रकारे हवा फिरते की ट्रॅप तिला रोखू शकत नाही. हे मार्गदर्शन भारतीय संहिता पाण्याचा सील, व्हेंट, स्वच्छतेसाठीचा प्रवेश (cleaning access) आणि जोड याबाबत काय सांगतात, वासाबाबत त्या काय सांगत नाहीत, आणि काय तपासायचे ते स्पष्ट करते. ते कोणत्याही उत्पादनाचे नाव देत नाही आणि पाइपचा आकार किंवा ट्रॅपची खोली देत नाही.
ड्रेनमधील वास आत कशामुळे राहतो?
ट्रॅप पाणी धरून ठेवतो, आणि ते पाणीच अडथळा असते. IS 5329 पाण्याच्या सीलची व्याख्या करते: ट्रॅपमधील असे पाणी जे ट्रॅपमधून हवा जाण्यास अडथळा ठरते, म्हणजे “The water in a trap which acts as a barrier to the passage of air through the trap” (clause 2.24). सील गेला तर ड्रेनमधील हवा आणि वास खोलीत वर येऊ शकतो.
मानक सील गमावण्याचे मार्ग सांगते. एक म्हणजे बॅक प्रेशर (back pressure): पाइपमधील हवा किंवा सांडपाणी ट्रॅपमधून वर ढकलले जाणे, म्हणजे “Air or waste water from pipes being forced up through traps” (clause 2.1). दुसरा म्हणजे इंड्युस्ड सायफनेज (induced siphonage): ट्रॅपच्या आउटलेटवरील दाब कमी झाल्यामुळे तयार होणाऱ्या सायफनने ट्रॅपमधील पाणी ओढले जाणे, म्हणजे “extraction of water from a trap by siphonage set up by reduction of pressure at the outlet of the trap” (clause 2.14). डिझाइन चाचण्यांमध्ये संहिता सांगते की व्यवहारात घडू शकतील अशा विसर्गाच्या परिस्थितीतही ट्रॅपने आपला सील राखणे आवश्यक आहे: “which may occur in practice” (clause 7.3.1).
व्हेंट सीलचे संरक्षण कसे करतो?
व्हेंट सीलचे संरक्षण करतो. IS 1742 सांगते की व्हेंटिलेटिंग पाइप “protects trap seals from excessive pressure fluctuation” (clause 2.44). IS 5329 सील राखण्यासाठी गरज असेल तिथे ट्रॅप व्हेंट केलेले असणे मागते, आणि वन-पाइप सिस्टीमबाबत सांगते की “all the traps of water closets, basin, etc, are completely ventilated to preserve water seal” (clause 2.20(b) as read).
IS 5329 चा तक्ता 3, जो सिंगल स्टॅक सिस्टीमना लागू होतो, वॉश बेसिनच्या वेस्टला स्वतःहून सायफन होण्यापासून संरक्षण देतो. वेस्ट पाइप ठरवलेल्या कमाल लांबीपेक्षा लांब असेल तर तो सांगतो की “should be vented, or a larger diameter waste pipe or approved resealing trap should be used” (Table 3, row i), म्हणजे व्हेंट करावा, किंवा मोठ्या व्यासाचा वेस्ट पाइप किंवा मंजूर रीसीलिंग ट्रॅप वापरावा. बाथ आणि सिंक वेस्टबाबत तो सांगतो की स्वतःहून सायफन होणे महत्त्वाचे नाही (row ii). सिंगल स्टॅक डिझाइनमध्ये सपाट उतारांमुळेही स्वतःहून सायफन होणे कमी होते (clause 6.9.1(c)). व्यवस्था प्लंबर ठरवतो. व्हेंट आणि मांडणी आराखड्यावर दाखवायला सांगा.
स्वच्छता आणि अडथळ्याबाबत काय?
ट्रॅप स्वच्छ करता येणारा असणे आवश्यक आहे. संहिता सांगते की ट्रॅप नेहमी स्वतः स्वच्छ होणाऱ्या आकाराचे असावेत: “should always be of a self-cleansing pattern” (clause 6.5.2). आणि ते “conveniently accessible and provided with cleaning eyes, or other means of cleaning” असावेत (clause 6.5.3 of IS 5329). क्लीनिंग आय (cleaning eye) म्हणजे प्रवेशाचा असा उघडा भाग, जो “to facilitate the clearing of obstructions and fitted with removable cover” (clause 2.8).
IS 1742 ड्रेनची तपासणी आणि स्वच्छता करण्याची मागणी करते. ते सांगते: “Domestic drainage systems shall be inspected at regular intervals. The system shall be thoroughly cleaned out at the same time and any defects discovered shall be made good” (clause 9.1). मानक कोणताही कालावधी देत नाही, म्हणून प्लंबरसोबत कालावधी ठरवा.
सदोष जोडामुळे वास बाहेर येऊ शकतो का?
होय, मानक जोड घट्ट असण्याची आवश्यकता सांगते. IS 5329 सांगते की जोड आवश्यक आहे असे “airtight and watertight and to remain so during use” असणे (clause 6.3.2.2). गळका जोड वासाला कारणीभूत ठरतो असे मानक सांगत नाही, पण व्यवहारात हवाबंद नसलेला जोड सीवरची हवा बाहेर जाऊ देतो.
ड्रेनने सीवरची हवा इमारतीबाहेर ठेवणेही आवश्यक आहे. सॉइल पाइपच्या टोकाने “a safe outlet for foul air” द्यावा (IS 5329, clause 6.6.2), आणि व्हेंट पाइपच्या टोकाने “with the least possible nuisance” सुरक्षित आउटलेट द्यावा (clause 6.8.1). IS 1742 सांगते की ड्रेन कनेक्शन “a gully with sealed cover to guard against ingress of sewer gas, vermin or backflow” मधून जातो (clause 4.8.1).
तुम्ही काय तपासावे?
हा विभाग व्यवहारातील मुद्दे आहे, संहितेचा नियम नाही. दोन्ही मानकांमध्ये वासाची कारणे दिलेली नाहीत.
- ट्रॅप पाण्याने भरलेला आहे. ड्रेनमध्ये एक बादली पाणी ओतून ते टिकते का ते पाहा. ट्रॅप कोरडा असेल तर सील गेलेला आहे.
- फिटिंग केस, साबण किंवा बारीक कणांनी अडकलेले नाही. ड्रेनची जाळी आणि ट्रॅप स्वच्छ करा.
- व्हेंट किंवा मांडणी ट्रॅपला संरक्षण देते, हे प्लंबरच्या आराखड्यात दाखवल्याप्रमाणे.
- स्वच्छतेसाठीचा प्रवेश उपलब्ध आहे आणि त्याचे झाकण सील केलेले आहे.
- ट्रॅप आणि पाइपवरील जोड घट्ट आहेत, आणि फ्लोअर ड्रेनला भेग पडलेली नाही.
- ड्रेन एखाद्या गलीमधून जोडलेला असेल, तर बाहेरील गलीला सील केलेले झाकण आहे.
तुम्ही कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हा विभाग व्यवहारातील मुद्दे आहे.
- ट्रॅप कोरडा सोडणे, कारण खोली क्वचितच वापरली जाते.
- तीव्र क्लीनर ओतणे, वासाचे कारण शोधण्याऐवजी तो झाकण्यासाठी.
- साफसफाईनंतरही परत येणारा वास दुर्लक्षित करणे. अनेकदा त्याचा अर्थ व्हेंट किंवा जोडात बिघाड असतो.
- घराच्या आत ड्रेन चेंबर उघडणे. मानक सांगते की इमारतीच्या आत कोणत्याही मॅनहोल किंवा इन्स्पेक्शन चेंबरला परवानगी नाही (IS 1742 clause 4.9.8.1).
- व्हेंट तपासल्याशिवाय नवीन ट्रॅप बसवणे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बाष्पीभवनामुळे ट्रॅप कोरडा होतो का?
क्वचित वापरल्या जाणाऱ्या ट्रॅपमधील पाणी बाष्पीभवन होऊन उडू शकते, आणि सील जातो. दोन्ही मानके ट्रॅपच्या सीलमधील बाष्पीभवनाची चर्चा करत नाहीत. IS 1742 मध्ये बाष्पीभवनाचा उल्लेख फक्त पावसाच्या पाण्याचा प्रवाह (run-off) डिझाइनमध्ये आहे (clause 4.10.2). ही तपासणी व्यवहारातील मुद्दा आहे: ट्रॅप पाण्याने भरा, आणि ते टिकते का ते पाहा.
ड्रेन किती वेळा स्वच्छ करावा?
IS 1742 सांगते की ड्रेन नियमित अंतराने तपासले जाणे आणि त्याच वेळी स्वच्छ केले जाणे आवश्यक आहे. मानक कोणताही कालावधी देत नाही. तुमच्या घराला योग्य असा कालावधी प्लंबरकडे विचारा.
वास नेहमी अडकलेल्या ड्रेनमुळे येतो का?
नाही. वास कोरड्या ट्रॅपमधून, तुटलेल्या व्हेंटमधून, सैल जोडातून किंवा अडकलेल्या फिटिंगमधून येऊ शकतो. कारणाची खातरजमा प्लंबरने करावी.
संबंधित मार्गदर्शक
हे मार्गदर्शन सर्वसाधारण माहिती आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. तुमचा प्लंबर तुमच्या ड्रेनचे कारण आणि त्यावरील उपाय यांची खात्री करतो.
स्रोत
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.