थोडक्यात उत्तर
PVC पाइपचे आकार mm आणि इंचात किती असतात? भारतीय मानके प्लास्टिक पाइपचा आकार बाहेरील व्यासानुसार मिलिमीटरमध्ये देतात, इंचात नाही. IS 4985 नुसार '1/2 इंच' म्हणून विकला जाणारा UPVC पाइप बाहेरून 20 mm असतो, IS 15778 नुसार '1/2 इंच' म्हणून विकला जाणारा CPVC पाइप 15.9 mm असतो, आणि '1/2 इंच' म्हणून विकला जाणारा schedule 40 UPVC पाइप 21.34 mm असतो. म्हणून मानक आणि पाइपवर छापलेला आकार वाचा, आणि त्याच पाइपसाठी बनवलेल्या फिटिंग खरेदी करा.
या पानावर (9)
दुकानात पाइप इंचात मागितले जातात: “half inch”, “one inch”, “four inch”. भारतीय मानके त्यांचा आकार बाहेरील व्यासानुसार मिलिमीटरमध्ये देतात. आणि UPVC, CPVC व ड्रेनेज पाइपसाठी एकच इंच नाव वेगवेगळा प्रत्यक्ष आकार दर्शवते. हे पान भारतीय मानके आणि उत्पादकांच्या कॅटलॉगमधील आकार तक्ते देते, पाइपवर छापलेल्या आकड्यांचा अर्थ सांगते, आणि न जुळणारी फिटिंग खरेदी टाळण्याचा मार्ग दाखवते. यात किमती दिलेल्या नाहीत, ब्रँडची क्रमवारी नाही, आणि कुठे कोणता आकार वापरायचा हे सांगत नाही: ते तुमच्या प्लंबरचे किंवा इंजिनिअरचे डिझाइनचे काम आहे.
‘1/2 इंच’ पाइप 1/2 इंच रुंद का नसतो?
इंच हे व्यापारातील नाव आहे, मोजमाप नाही. या पाइपसाठीच्या तिन्ही भारतीय मानकांपैकी कोणीही इंच अजिबात वापरत नाही.
- IS 4985, UPVC पाणीपुरवठ्याच्या पाइपसाठी, आणि IS 13592, UPVC सॉइल, वेस्ट आणि पावसाच्या पाण्याच्या (SWR) पाइपसाठी, प्रत्येक पाइपला त्याच्या बाहेरील व्यासाने मिलिमीटरमध्ये नाव देतात. 20 mm चा पाइप बाहेरून सुमारे 20 mm रुंद असतो.
- IS 15778, CPVC गरम व थंड पाण्याच्या पाइपसाठी, “nominal size” ही संज्ञा वापरते, जी “a convenient round number approximately equal to the manufacturing dimensions” अशी आहे, म्हणजे केवळ उत्पादनाच्या मापांच्या अंदाजे बरोबरीची सोयीची गोल संख्या. आकार 15 चा पाइप बाहेरून 15.9 mm असतो, आणि आकार 25 चा पाइप 28.6 mm असतो.
त्याशिवाय, भारतीय दुकानांतील काही UPVC प्लंबिंग पाइप अमेरिकन मानक ASTM D1785 (schedule 40 आणि 80) नुसार इंच आकारात बनवलेले असतात, आणि त्यांचे बाहेरील व्यास आणखी वेगळे असतात. त्यामुळे “1/2 इंच” म्हणजे तीन वेगवेगळे पाइप असू शकतात.
| व्यापारी नाव | IS 4985 नुसार UPVC | IS 15778 नुसार CPVC | ASTM D1785 नुसार UPVC schedule पाइप |
|---|---|---|---|
| 1/2 इंच | 20 mm | 15.9 mm | 21.34 mm |
| 3/4 इंच | 25 mm | 22.2 mm | 26.67 mm |
| 1 इंच | 32 mm | 28.6 mm | 33.40 mm |
| 1 1/4 इंच | 40 mm | 34.9 mm | 42.16 mm |
| 1 1/2 इंच | 50 mm | 41.3 mm | 48.26 mm |
| 2 इंच | 63 mm | 54.0 mm | 60.32 mm |
सर्व आकडे बाहेरील व्यास आहेत. इंच नावे उत्पादकांच्या कॅटलॉगमधून घेतली आहेत (IS 4985 आणि CPVC साठी Finolex; ASTM D1785 साठी Astral आणि Prince). IS 4985 आणि IS 15778 मधील मिलिमीटर आकडे मानकांच्या तक्त्यांशी जुळतात; ASTM आकडे त्या कॅटलॉगमधून आहेत. इतर उत्पादक आकारांना वेगळी नावे देऊ शकतात, म्हणून तुम्ही खरेदी करत असलेल्या पाइपचा कॅटलॉग तपासा.
IS 4985 मध्ये UPVC पाइपचे आकार कोणते आहेत?
IS 4985:2021 पाणीपुरवठ्याचे पाइप नाममात्र बाहेरील व्यासानुसार यादीत देते, 20 mm पासून 630 mm पर्यंत. घरात सामान्यतः आढळणारे आकार, एका उत्पादकाच्या कॅटलॉगमध्ये वापरलेल्या इंच नावांसह:
| बाहेरील व्यास (IS 4985) | इंच नाव (Finolex कॅटलॉग) |
|---|---|
| 20 mm | 1/2 इंच |
| 25 mm | 3/4 इंच |
| 32 mm | 1 इंच |
| 40 mm | 1 1/4 इंच |
| 50 mm | 1 1/2 इंच |
| 63 mm | 2 इंच |
| 75 mm | 2 1/2 इंच |
| 90 mm | 3 इंच |
| 110 mm | 4 इंच |
| 160 mm | 6 इंच |
IS 4985 मध्ये इमारतीच्या आतील वापरासाठी “plumbing” पाइपचा स्वतंत्र तक्ताही आहे, आकार 20 ते 50 mm, ज्यांच्या खुणेवर “plumbing” हा शब्द असणे आवश्यक आहे. त्यांना प्रेशर क्लास नसतो: मानक म्हणते की त्यांची जाड भिंत कठोरतेसाठी (rigidity) आहे, जास्त कार्यरत दाबासाठी नाही.
IS 15778 मध्ये CPVC पाइपचे आकार कोणते आहेत?
| नाममात्र आकार (IS 15778) | बाहेरील व्यास | इंच नाव (उत्पादकांचे कॅटलॉग) |
|---|---|---|
| 15 | 15.9 mm | 1/2 इंच |
| 20 | 22.2 mm | 3/4 इंच |
| 25 | 28.6 mm | 1 इंच |
| 32 | 34.9 mm | 1 1/4 इंच |
| 40 | 41.3 mm | 1 1/2 इंच |
| 50 | 54.0 mm | 2 इंच |
| 65 | 73.0 mm | 2 1/2 इंच |
| 80 | 88.9 mm | 3 इंच |
| 100 | 114.3 mm | 4 इंच |
IS 15778 सांगते की त्याचे आकार अमेरिकन मानकांवर (ASTM F 442M आणि ASTM D 2846M) आधारित भारतीय उत्पादन पद्धतीचे पालन करतात. म्हणूनच “25” CPVC पाइप 25 mm रुंद नसतो. आकार 15 ते 50 साठीची इंच नावे उत्पादकांच्या IS 15778 तक्त्यांमधून आली आहेत. 2 इंचांच्या वरचे, आम्ही तपासलेले उत्पादक CPVC अमेरिकन मानक ASTM F 441 नुसार schedule पाइप म्हणून विकतात, ज्यांचे बाहेरील व्यास वरील 65, 80 आणि 100 च्या ओळींतील बाहेरील व्यासांसारखेच आहेत.
IS 13592 मध्ये SWR पाइपचे आकार कोणते आहेत?
SWR पाइप सॉइल (टॉयलेट) वेस्ट, इतर सांडपाणी, व्हेंटची हवा आणि पावसाचे पाणी वाहून नेतात. IS 13592:2013 त्यांना नाममात्र बाहेरील व्यासानुसार मिलिमीटरमध्ये ओळखते: 40, 50, 63, 75, 90, 110, 125, 140, 160, 180, 200, 250 आणि 315 mm. एका उत्पादकाच्या कॅटलॉगमध्ये 75 mm ला 2 1/2 इंच, 90 mm ला 3 इंच, 110 mm ला 4 इंच आणि 160 mm ला 6 इंच असे नाव दिले आहे.
IS 13592 मध्ये दोन प्रकार आहेत:
- Type A, वायुविजन आणि पावसाच्या पाण्यासाठी.
- Type B, सॉइल आणि वेस्टसाठी.
पाइपवरील खूण सांगते की तो कोणता प्रकार आहे, आणि IS 13592 प्रत्येकासाठी खुणेचा रंग ठरवते: Type A साठी निळा आणि Type B साठी पांढरा. Type A फक्त 160 mm पर्यंत बनवला जातो. SWR पाइपना प्रेशर क्लास नसतो: ते ड्रेनेज पाइप आहेत, दाबाखालील पाण्यासाठी नाहीत. SWR फिटिंगचे आकार त्यांच्या सॉकेटनुसार ठरवले जातात, जेणेकरून ते या पाइप व्यासांशी जुळतील (IS 14735).
पाइपवरील खुणांचा अर्थ काय?
मानके प्रत्येक पाइपवर त्याच्या लांबीभर खूण असावी अशी मागतात. खरेदी करण्यापूर्वी खूण वाचा.
| पाइपवर | UPVC (IS 4985) | CPVC (IS 15778) | SWR (IS 13592) |
|---|---|---|---|
| आकार | बाहेरील व्यास | बाहेरील व्यास | नाममात्र बाहेरील व्यास |
| क्लास किंवा प्रकार | क्लास आणि प्रेशर रेटिंग; प्लंबिंग पाइपसाठी “plumbing” हा शब्द | क्लास आणि प्रेशर रेटिंग | Type A किंवा Type B |
| इतर | उत्पादक, बॅच | उत्पादक, बॅच | उत्पादक, बॅच |
क्लास क्रमांकांचा अर्थ UPVC आणि CPVC मध्ये सारखा नसतो. IS 4985 मध्ये क्लास 1 सर्वात कमी दाब आणि क्लास 6 सर्वात जास्त दाब आहे, आणि प्रत्येक क्लाससाठी पाइपवरील खूण एका रंगात असते (क्लास 1 साठी लाल ते क्लास 6 साठी काळा; प्लंबिंग पाइपसाठी गुलाबी). पाइप स्वतः साधारणपणे फिकट राखाडी असतो. IS 15778 मध्ये क्लास 1 म्हणजे त्याच्या वर्गांमधील सर्वात जाड, सर्वात जास्त दाबाचा CPVC पाइप आहे. म्हणून UPVC पाइपवरील “क्लास 1” आणि CPVC पाइपवरील “क्लास 1” खूप वेगळे आहेत.
क्लास ही जाडीही नसते. IS 4985 मध्ये एका क्लाससाठीची भिंतीची जाडी पाइपच्या आकारानुसार बदलते. पाइपची भिंत किती जाड आहे हे कळण्यासाठी तुम्हाला त्याचा आकार आणि क्लास, दोन्ही, आणि मानकाचा तक्ता लागतो.
कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हे मानकांच्या तक्त्यांवरून आणि साइटवरील व्यवहारातील मुद्द्यांवरून आले आहेत:
- वेगवेगळ्या प्रणालींमध्ये छापील आकड्यावरून फिटिंग खरेदी करणे. “25” UPVC फिटिंग “25” CPVC पाइपवर बसणार नाही, कारण एक पाइप 25 mm रुंद आहे आणि दुसरा 28.6 mm. हेच IS 4985 च्या मेट्रिक पाइप आणि ASTM schedule पाइपलाही लागू होते. एकाच मानकाचे पाइप आणि फिटिंग खरेदी करा, शक्यतो एकाच प्रणालीमधून. (हे आकार तक्त्यांचे आमचे अर्थलावणे आहे; तुमचा प्लंबर त्याची खात्री करेल.)
- “1 इंच” एकच आकार मानणे. नेहमी विचारा की पाइप कोणत्या मानकानुसार बनवला आहे.
- UPVC आणि CPVC मधील क्लास क्रमांकांची तुलना करणे.
- पाणीपुरवठ्याच्या लाइनसाठी SWR पाइप वापरणे. त्याला प्रेशर रेटिंग नसते.
- टॉयलेट किंवा स्वयंपाकघरातील वेस्टसाठी Type A SWR पाइप वापरणे. IS 13592 सॉइल आणि वेस्ट Type B ला नेमून देते.
- रंगावरून ठरवणे. खूण वाचा. CPVC विरुद्ध UPVC पाइप: घरासाठी कोणता वापरावा या आमच्या मार्गदर्शकात रंग सुरक्षित मार्गदर्शक का नाही आणि गरम पाण्यासाठी कोणता पाइप योग्य आहे, हे स्पष्ट केले आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1 इंचाचा PVC पाइप mm मध्ये किती असतो?
ते पाइपवर अवलंबून असते. IS 4985 नुसार 1 इंच म्हणून विकला जाणारा UPVC पाइप बाहेरून 32 mm असतो, 1 इंच म्हणून विकला जाणारा CPVC पाइप 28.6 mm असतो, आणि 1 इंच म्हणून विकला जाणारा schedule 40 UPVC पाइप 33.40 mm असतो, इथे उद्धृत केलेल्या उत्पादकांचे कॅटलॉग आणि मानकांनुसार.
PVC पाइपचा आकार आतील व्यास असतो की बाहेरील?
IS 4985 आणि IS 13592 पाइपसाठी, मिलिमीटरमधील बाहेरील व्यास. CPVC आणि schedule पाइप नाममात्र आकार वापरतात, आणि मानकाचा तक्ता त्यासाठी बाहेरील व्यास देतो. आतील आकार भिंतीच्या जाडीवर अवलंबून असतो, आणि ती जाडी क्लासनुसार बदलते.
25 mm चा CPVC आणि 25 mm चा UPVC सारखे आहेत का?
नाही. IS 15778 नुसार आकार 25 चा CPVC पाइप बाहेरून 28.6 mm असतो. IS 4985 नुसार 25 mm चा UPVC पाइप बाहेरून 25 mm असतो. त्यांच्या फिटिंग एकमेकांच्या जागी वापरता येत नाहीत.
पाइपवरील क्लास 1, 2 किंवा 3 म्हणजे काय?
IS 4985 नुसार UPVC पाइपवर, क्लास म्हणजे प्रेशर रेटिंग, क्लास 1 (सर्वात कमी) ते क्लास 6 (सर्वात जास्त). IS 15778 नुसार CPVC पाइपवर, क्लास 1 हा सर्वात जास्त दाबाचा क्लास आहे. क्लासच्या बाजूला छापलेले प्रेशर रेटिंग वाचा.
बाथरूमच्या प्लंबिंगसाठी कोणत्या आकाराचा पाइप वापरला जातो?
तो तुमच्या प्लंबर किंवा इंजिनिअरने घ्यायचा डिझाइनचा निर्णय आहे, जो फिक्स्चर आणि पाण्याच्या दाबावर आधारित असतो. हे पान आकार देते, डिझाइन नाही. प्लंबिंग ड्रॉइंगवर आकार लिहून देण्यास सांगा.
संबंधित मार्गदर्शक
- CPVC विरुद्ध UPVC पाइप: घरासाठी कोणता वापरावा
- बाथरूम वॉटरप्रूफिंग: टप्पे, भिंतीची उंची आणि पॉन्डिंग टेस्ट
- घराची ड्रेनेज प्रणाली समजून घ्या: सॉइल, वेस्ट आणि पावसाचे पाइप
- घराच्या सीवर लाइनसाठी पाइप: UPVC, स्टोनवेअर, RCC किंवा DWC
हे मार्गदर्शन सर्वसाधारण माहिती आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. तुमचा प्लंबर किंवा इंजिनिअर ड्रॉइंग आणि उत्पादकाच्या सूचनांनुसार प्रत्येक लाइनसाठी पाइपचे मटेरियल, क्लास आणि आकार ठरवतात.
स्रोत
- IS 4985:2021, Unplasticized PVC Pipes for Water Supplies - Specification (Fourth Revision), with Amendment 1 (2023). Clauses 3, 5.1, 10.1, 11.1.1, 13 and Tables 1 and 2.
- IS 15778:2007, Chlorinated Polyvinyl Chloride (CPVC) Pipes for Potable Hot and Cold Water Distribution Supplies - Specification. Foreword, clauses 3, 12 and Tables 1 and 2.
- IS 13592:2013, Unplasticized PVC (PVC-U) Pipes for Soil and Waste Discharge System Inside and Outside Buildings Including Ventilation and Rain Water System - Specification (First Revision). Clauses 3, 4, 14 and Table 1.
- IS 14735:1999, UPVC Injection Moulded Fittings for Soil and Waste Discharge System. Clause 4 (size designation).
- Finolex Pipes, PVC-U agriculture pipes brochure (IS 4985 size table with inch names).
- Finolex Pipes, CPVC pipes brochure (IS 15778 size table with inch names).
- Finolex Pipes, SWR pipes brochure (IS 13592 size table with inch names).
- Prince Pipes, all-product catalogue (ASTM D1785 schedule 40/80 UPVC and ASTM F 441 CPVC size tables).
- Astral Pipes, Aquarius UPVC plumbing catalogue, July 2023 (ASTM D1785 schedule 40 and 80 size table).
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.