एक्सपान्शन जॉइंट: भिंती आणि स्लॅबला कुठे अंतर हवे?

या पानावर (15)

1. एक्सपान्शन जॉइंट म्हणजे काय?
2. घराला अंतर लागते तरी का?
3. घराला सहसा जोड कुठे लागतो?
4. सर्व वीटभिंतींना जोड लागतो का?
5. भिंतीतील जोड कसा जातो?
6. काय मोकळे राहिले पाहिजे?
7. फिलर आणि सीलंटबद्दल काय?
8. छत आणि गच्चीबद्दल काय?
9. काँक्रीट स्लॅब आणि फ्रेमबद्दल काय?
10. जोड नसेल तर काय चुकते?
11. मी काय तपासावे?
12. कोणत्या चुका टाळाव्यात?
13. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
14. संबंधित मार्गदर्शन
15. स्रोत

तापमान आणि पाण्यामुळे भिंती आणि स्लॅब थोडे वाढतात आणि आकुंचन पावतात. वीट आणि काँक्रीट सुकून आकुंचन पावतात, आणि ओले झाल्यावर पुन्हा प्रसरण पावतात. लांब भिंत किंवा स्लॅब दोन्ही टोकांना घट्ट धरलेला असेल, तर हालचालीला जायला जागा उरत नाही, आणि त्याला भेग पडते. एक्सपान्शन जॉइंट हे नियोजित अंतर असते, जे इमारतीचा एक भाग पुढच्या भागावर ओढ न देता हलू देते. हे मार्गदर्शन सांगते की घराला तो कुठे लागतो, IS 3414 ही भारतीय संहिता तो बसवणे आणि भरण्याबाबत काय सांगते, आणि काय चुकते. यात अंतर, रुंदी किंवा फिलरच्या जाडीचे आकडे नाहीत. ते आकडे संहितेत आहेत, आणि तुमचा इंजिनिअर ते तुमच्या घरासाठी वापरतो.

एक्सपान्शन जॉइंट म्हणजे काय?

IS 3414 एक्सपान्शन जॉइंटची व्याख्या अशी करते: जोड असा, जो लगतच्या इमारत-भागांचे प्रसरण सामावून घेतो आणि अन्यथा साचणारा संपीडन ताण (compressive stress) कमी करतो. हा जोड दोन भागांमधील जागा असतो, आणि ती साधारणपणे एक्सपान्शन जॉइंट फिलरने भरली जाते (clause 2.1).

मानक इतर संज्ञाही वापरते. आकुंचन जोड (contraction joint) म्हणजे काँक्रीटमधील कमकुवत पातळी, जी आकुंचनामुळे होणाऱ्या भेगा ठरावीक जागी याव्यात म्हणून ठेवली जाते (clause 2.3). सरकता जोड (sliding joint) म्हणजे सरकण्याची पातळी, जी एका भागाला दुसऱ्या भागाच्या काटकोनात हलू देते, जिथे तापमान, ओलावा किंवा भारामुळे तो हलण्याकडे झुकेल (clause 2.4). बांधकामातील जोड (construction joint) म्हणजे कोणत्याही कारणाने बांधकाम थांबते ती जागा, जर ती एक्सपान्शन किंवा आकुंचन जोडाची नियोजित जागा नसेल (clause 2.2). मूव्हमेंट जॉइंट (“movement joint”) हा शब्द IS 3414 मध्ये वापरलेला नाही, म्हणून हे मार्गदर्शन मानकातील संज्ञा वापरते.

घराला अंतर लागते तरी का?

IS 3414 कारणे सांगते. घरासाठी तीन सर्वात महत्त्वाची आहेत:

• वीट आणि काँक्रीट ओलाव्यासोबत हालतात. मानक सांगते की वीटकाम आणि काँक्रीट सुकताना आकुंचन पावते आणि पुन्हा ओले झाल्यावर प्रसरण पावते, आणि बांधकामानंतर बराच काळ आकुंचन चालू राहू शकते (clause 4.2.2).
• वेगवेगळी साहित्ये वेगळ्या प्रकारे हालतात. वेगवेगळ्या संपीड्यतेची साहित्ये एकाच इमारतीत शेजारी असतात (clause 4.3(a)).
• असमान भार आणि सेटलमेंट. वेगवेगळ्या उंचीवरील इमारतीचे भाग वेगवेगळा भार वाहतात, आणि जुन्या पायांवर अंशतः बांधलेली इमारत असमानपणे सेटल होऊ शकते (clause 4.3(b) and (c)).

घराला सहसा जोड कुठे लागतो?

IS 3414 Table 2 मध्ये परिस्थिती दिलेल्या आहेत. सोप्या शब्दांत, घरासाठी मानकाने नाव दिलेल्या जागा अशा आहेत:

• आडव्या भिंती असलेल्या भार वाहणाऱ्या भिंती (Table 2), आणि लांब भिंती (clause 6.3.1).
• छज्जे, बाल्कन्या आणि पॅरापेट.
• दिशा बदलणारी छत, उदाहरणार्थ L, T, H किंवा V आकाराचे आराखडे.
• फ्रेम, जिथे जोड स्लॅब, बीम आणि कॉलममधून जाऊन वेगळे युनिट तयार करतो.
• छताच्या स्लॅबमधील जोडाच्या वर बसणारे कोपिंग.

नियमांमधील आणखी दोन मुद्दे. जोड कोपऱ्यांमध्ये ठेवता येतात, जिथे ते दिसत नाहीत, आणि फरशीतील जोड भिंत आणि फरशी यांच्या संगमावर किंवा त्याच्या जवळ ठेवणे सर्वोत्तम ठरू शकते (clause 6.1.2). व्यवहारातील मुद्दे: जोडांची संख्या आणि जागा ठरवणे हा इंजिनिअरचा निर्णय आहे, गवंडीचा नाही.

घरातील जागा	का हालते किंवा तडकते	मानक कुठे बोलते (IS 3414)
लांब भिंती	वीटकाम ओलावा आणि तापमानाने आकुंचन पावते आणि प्रसरण पावते	Clause 6.3.1
आडव्या भिंती असलेल्या भिंती	भार आणि हालचाल भिंतीच्या विविध भागांत वेगळी असते	Table 2 (फक्त वस्तूंची नावे)
फ्रेम आणि पॅनल भिंती	फ्रेम आणि इन्फिल भिंत वेगळ्या प्रकारे हालतात	Clause 6.6
उंची बदलणाऱ्या भिंती	असमान भार आणि सेटलमेंट	Clause 4.3(b)
भिंतींवरील छताचा स्लॅब	स्लॅबला त्याच्या बेअरिंगवर सरकणे आवश्यक आहे	Clause 6.5
छज्जे, बाल्कन्या, पॅरापेट	कँटिलिव्हर भिंतीपासून वेगळे हालतात	Table 2 (फक्त वस्तूंची नावे)
L, T, H किंवा V आकाराचे आराखडे	हालचालीची दिशा कोपऱ्यांवर बदलते	Table 2; clause 6.1.2

सर्व वीटभिंतींना जोड लागतो का?

नाही. IS 3414 म्हणते की विटा किंवा दगडी बांधकामात एक्सपान्शन जोड सहसा आवश्यक नसतात, लांब भिंती वगळता (clause 6.3.1). IS 2212, विटकामाची संहिता, मूव्हमेंट जॉइंट आवश्यक आहेत असे सांगत नाही. ती म्हणते की तापमानातील बदलामुळे भिंतींमध्ये रेषीय बदल होतात, आणि हालचाल अडवलेली भिंत तडकू शकते (clause 6.6.3). भेगा सहसा उघड्या जागांजवळ आणि भिंतीचा काटछेद बदलतो तिथे होतात, असेही ती म्हणते (clause 6.6.4.2). म्हणून पाहण्याच्या जागा म्हणजे उघड्या जागा, आणि भिंतीचा काटछेद बदलतो असा कोणताही बिंदू, उदाहरणार्थ उंची किंवा जाडी बदलणे.

भिंतीतील जोड कसा जातो?

विटकाम किंवा दगडी भिंतीतील उभ्या जोडासाठी IS 3414 म्हणते की जोड भिंतीच्या वरपासून काँक्रीट फाउंडेशनच्या वरपर्यंत जातो. जोड फाउंडेशनच्या काँक्रीटमधून नेणे टाळणे आवश्यक आहे, आणि त्यातून कोणतीही सळई जाऊ दिली जाणार नाही (clause 4.4.1). रीइन्फोर्स्ड काँक्रीट (RCC) फ्रेममध्ये, दोन कॉलममधील उभा कंट्रोल जोड कॉलमच्या वरपासून फूटिंगवरील पेडेस्टलच्या वरपर्यंत जातो (clause 4.4.3).

काय मोकळे राहिले पाहिजे?

अंतर उघडे राहणे आवश्यक आहे. IS 3414 टाळावेत असे दोष यादी करते: खंडित जोड, नीट न बनवलेल्या सीलिंग पोकळ्या, खराब कॉम्पॅक्शन आणि चुकीच्या जागी बसवलेले वॉटरबार (clause 6.1.3). पोकळी स्वच्छ असणे आवश्यक आहे. फिलर एकापेक्षा जास्त तुकड्यांचा बनलेला असेल, तर ते तुकडे एकमेकांना घट्ट टेकवणे आवश्यक आहे, जेणेकरून काँक्रीट पोकळी पार करू शकणार नाही (clause 6.1.4).

व्यवहारातील मुद्दे: सामान्य चूक म्हणजे फिनिशिंग करताना अंतर ओलांडून जाणारा प्लास्टर किंवा मसाला. गवंडीला जोड मोकळा ठेवायला सांगा, आणि प्लास्टर लावण्यापूर्वी तो तपासा.

फिलर आणि सीलंटबद्दल काय?

फिलर ही अंतर भरणारी दाबता येणारी पट्टी आहे. IS 3414 म्हणते की तिने बाहेर दाबली न जाता दाबता येणे आवश्यक आहे, टिकाऊ असणे आवश्यक आहे, आणि वाळवी व हवामानाच्या झिजेला प्रतिरोधक असणे आवश्यक आहे. ती सेल्युलर (cellular) असणे आवश्यक आहे (clause 5.1.2). सीलंटची तीन कामे आहेत: जोड पाण्यापासून बंद करणे, बारीक कण आत न येऊ देणे, आणि फिलरचे संरक्षण करणे (clause 5.2.1).

एक मुद्दा चुकीचा समजणे सोपे आहे. IS 3414 म्हणते की चिनाईतील उभ्या कंट्रोल जोडांसाठी कोणतेही सीलंट लावण्याची परवानगी नाही (clause 6.2). अनेक वेबपेज प्रत्येक भिंतीचा जोड सील करायला सांगतात, पण मानक तसे सांगत नाही.

म्हणून फिलर आणि सीलंट हा इंजिनिअरचा निर्णय आहे. इंटरनेटवरील तयार फॉर्म्युला कॉपी करू नका. आराखड्यात काय नमूद केले आहे ते विचारा.

छत आणि गच्चीबद्दल काय?

छतावर, IS 3414 पाण्याविरुद्ध प्रभावी सील आणि जोडात वॉटरबार मागते (clause 6.4.1). छताच्या स्लॅबने भिंतींवरील त्याच्या बेअरिंगवर मोकळेपणाने हलता येणे आवश्यक आहे, आणि बेअरिंगजवळ सरकते जोड दिलेले असतात. मानक सांगते की बेअरिंगच्या पृष्ठभागावरील प्लास्टर फिनिश स्लॅबला सरकण्यास मदत करते, आणि व्हाइटवॉश फिनिश पृष्ठभाग आणखी गुळगुळीत करते (clause 6.5). गच्चीच्या वॉटरप्रूफिंगचे मार्गदर्शन वॉटरप्रूफ थराची माहिती देते.

काँक्रीट स्लॅब आणि फ्रेमबद्दल काय?

रीइन्फोर्स्ड काँक्रीटसाठी, IS 456 म्हणते की आराखड्याच्या मापात ठळक, अचानक बदल असलेल्या संरचनांमध्ये बदल होतो तिथे एक्सपान्शन जोड असणे आवश्यक आहे. तिथे सळई जोडाच्या आडवी जाणे टाळणे आवश्यक आहे, आणि दोन भागांमधील तोडणी पूर्ण असणे आवश्यक आहे (clause 27.1). IS 456 RCC संरचनांमध्ये जोड देण्याचा निर्णय डिझायनरवर सोडते, आणि डिझाइनच्या बाबींसाठी IS 3414 कडे निर्देश करते (clause 27.2).

फ्रेम असलेल्या घरासाठी, IS 3414 फ्रेमच्या स्वतःच्या जोडांव्यतिरिक्त चिनाईच्या दर्शनी भागात आकुंचन जोड मागते. हे जोड क्लॅडिंगशी जुळणाऱ्या सीलंटने पूर्ण केले जातात (clause 6.6).

जोड नसेल तर काय चुकते?

सामान्य लक्षणे म्हणजे उघड्या जागांच्या कोपऱ्यांवरील भेगा, मसाल्याच्या सांध्यांना अनुसरणाऱ्या पायऱ्यांसारख्या भेगा, लांब भिंतीत फुगवटा, आणि भिंतीत पाणी जाणे. ही लक्षणे दाखवतात की भेगेला अधिक बारकाईने पाहण्याची गरज असते. IS 2212 अशा भेगा मसाल्याने दुरुस्त करण्याविरुद्ध सल्ला देते, ज्या दिसल्यानंतर काही काळ रुंदावत राहण्याची शक्यता असते, उदाहरणार्थ आकुंचन पावणाऱ्या चिकणमातीतील जमिनीच्या हालचालीमुळे (clause 14.3.3.3). पृष्ठभागावरची भेग आणि हलणारी भेग यातील फरक ओळखण्यासाठी केसासारख्या बारीक भेगांचे मार्गदर्शन पाहा.

मी काय तपासावे?

घरमालकासाठी व्यवहारातील मुद्दे:

• प्लास्टर किंवा रंग देण्यापूर्वी जोड आराखड्यावर दाखवण्यास इंजिनिअरला सांगा.
• अंतर प्लास्टर आणि मसाल्यापासून मोकळे आहे, आणि ते भिंतीच्या पूर्ण उंचीपर्यंत जाते, हे तपासा.
• दार आणि खिडकीच्या उघड्या जागांचे कोपरे, आणि लांब भिंतींचा वरचा भाग, भेगांसाठी तपासा.
• भेग भरण्यापूर्वी ती हालचालीमुळे पडलेली भेग आहे का, हे इंजिनिअरला विचारा.

कोणत्या चुका टाळाव्यात?

• जोडावर प्लास्टर करणे, ज्यामुळे अंतर ओलांडले जाते.
• इंजिनिअरला न विचारता बाहेरून प्रत्येक भिंतीचा जोड सील करणे.
• प्रत्येक वीटभिंतीला जोड लागतो असे गृहीत धरणे, किंवा कोणत्याच वीटभिंतीला लागत नाही असे गृहीत धरणे.
• कारण समजण्यापूर्वी रुंदावत असलेली भेग मसाल्याने भरणे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रत्येक घराला एक्सपान्शन जॉइंट लागतात का?

नाही. IS 3414 म्हणते की विटांच्या भिंतींना सहसा त्यांची गरज नसते, लांब भिंती वगळता. ज्या जागी घराला जोड लागतो ते घराचा आकार, उंची आणि साहित्य यावर अवलंबून असते, म्हणून इंजिनिअर ते ठरवतो.

तुम्ही नंतर जोड जोडू शकता का?

मानक विद्यमान भिंतींमध्ये जोड जोडण्याचा विषय हाताळत नाही. तो प्रश्न इंजिनिअरचा आहे, आणि तो स्वतः करण्याचा उपाय नाही.

अंतर सीलंटने बंद केलेले असते की उघडे राहते?

ते दाबता येणाऱ्या फिलरने भरलेले असते. त्यावर सीलंट जाईल की नाही हे जोडावर अवलंबून आहे: मानकानुसार उभ्या चिनाई कंट्रोल जोडावर सीलंट नाही, आणि छताच्या जोडासाठी वॉटरबारसह वॉटरप्रूफ सील. इंजिनिअरला विचारा.

संबंधित मार्गदर्शन

• AAC आणि लाल विटांच्या भिंती: कोणती वापरावी
• प्लास्टरमधील केसासारख्या बारीक भेगा
• RCC बांधकाम म्हणजे काय?

हे मार्गदर्शन सामान्य माहितीसाठी आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. जोड कुठे जातील, कोणता फिलर आणि सीलंट वापरायचा, आणि कोणत्याही भेगेला कसे हाताळायचे, हे तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.

स्रोत

• IS 3414:1968, Code of Practice for Design and Installation of Joints in Buildings (reaffirmed 2000 per the scan cover; BIS listing: not withdrawn). Clauses 1.1, 1.2, 2.1, 2.2, 2.3, 2.4, 4.2.2, 4.3, 4.4.1, 4.4.3, Table 2 (item names), 5.1 and 5.2, 6.1.2 to 6.1.4, 6.2, 6.3.1, 6.4.1, 6.5 and 6.6 read.
• IS 2212:1991, Code of Practice for Brick Works (first revision; BIS listing: not withdrawn). Clauses 6.6.3, 6.6.4.2 and 14.3.3.3 read.
• IS 456:2000, Plain and Reinforced Concrete: Code of Practice (BIS listing: not withdrawn). Clauses 27.1 and 27.2 read.

संबंधित मार्गदर्शक

• वीट आणि ब्लॉकचे आकार: भारतात लाल, फ्लाय ॲश, AAC
• विटांच्या भिंतीचे क्युरिंग: IS 2212 नुसार किती दिवस आणि कसे?
• उघड्या विटांच्या भिंती: पॉइंटिंग, पाऊस आणि पाणी आत येण्यापासून बचाव

ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.