थोडक्यात उत्तर
उत्तर भारतात थंडीत तुम्ही स्लॅबचे काँक्रीट ओतू शकता का? हो, काँक्रीटचे संरक्षण केले असल्यास. थंडीमुळे सेट होणे आणि ताकद मिळवणे मंदावते, आणि दंवामुळे ताज्या काँक्रीटला नुकसान होऊ शकते. थंड हवामानातील काँक्रीटकामासाठी भारतीय संहिता IS 7861 (Part 2) आहे. शटरिंग बर्फमुक्त ठेवा, स्लॅब दंवापासून झाकून ठेवा, आणि इंजिनिअरच्या लेखी मंजुरीशिवाय या पानात कॅल्शियम क्लोराईडची शिफारस केलेली नाही. संरक्षण आणि शटरिंग काढण्याची वेळ तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
या पानावर (8)
थंडीत काँक्रीट थांबत नाही. ते मंदावते, आणि ताज्या काँक्रीटमधील पाणी गोठले तर नुकसान कायमचे होऊ शकते. हे पान थंडीचा परिणाम, भारतीय संहिता कामासाठी काय गरजेचे आहे ते सांगते, आणि मालकाने काय विचारावे ते समजावते. यात तापमानाच्या मर्यादा, दिवसांची संख्या किंवा मिश्रणाचे प्रमाण दिलेले नाही. त्या गोष्टी मानक आणि तुमचा इंजिनिअर देतो.
थंडीचा काँक्रीटवर परिणाम का होतो?
काँक्रीट सिमेंट आणि पाणी यांच्या अभिक्रियेने घट्ट होते. थंड असताना ही अभिक्रिया मंदावते, त्यामुळे काँक्रीट सेट होण्यास आणि ताकद मिळवण्यास जास्त वेळ लागतो. मानक सांगते की तापमान कमी झाल्यावर ताकद हळू वाढते, आणि सामान्य हवामानापेक्षा शटरिंग काढण्यापूर्वीचा वेळ जास्त असतो.
त्याहूनही मोठा धोका दंवाचा आहे. IS 7861 Part 2 सांगते की अजून मऊ असलेल्या काँक्रीटच्या छिद्रांमध्ये पाणी गोठून विस्तारते तेव्हा बर्फ तयार होऊ शकतो. ताज्या काँक्रीटमधील पाणी गोठले तर मानक इशारा देते की ताकद व इतर गुणधर्मांचे भरून न येणारे नुकसान होते (“irreparable loss of strength and other qualities”), पारगम्यता वाढते आणि टिकाऊपणा बिघडतो. वारंवार गोठणे आणि वितळणे सेट झालेल्या काँक्रीटलाही हानी पोहोचवू शकते. मानक असाही इशारा देते की घटकाच्या आतील मोठ्या तापमान फरकामुळे भेगा पडण्यास चालना मिळू शकते (कलम 3.1).
भारतीय संहिता काय सांगते?
थंड हवामानातील काँक्रीटकामासाठी भारतीय संहिता IS 7861 (Part 2) आहे. IS 456 चे कलम 14.1 उष्ण- आणि थंड-हवामानातील कामाला IS 7861 चा Part 1 किंवा Part 2 कडे पाठवते, आणि Part 2 ही थंड हवामानाची संहिता आहे. IS 456 स्वतः थंड हवामानासाठी तापमानाची मर्यादा देत नाही, त्यामुळे तिथे ती शोधू नका.
मानकातील मुख्य मुद्दे, सोप्या भाषेत:
- बर्फ आणि गोठलेली जमीन. बर्फ, स्नो (snow) आणि दंव नवीन काँक्रीटच्या संपर्कातील पृष्ठभागांवरून काढून टाकणे आवश्यक आहे, आणि ते पृष्ठभाग काँक्रीटच्या तापमानाच्या जवळपास आणणे आवश्यक आहे (कलम 8.1). मानक सांगते: “No concrete shall be placed on a frozen subgrade or on one that contains frozen materials.” गोठलेल्या सबग्रेडवर किंवा गोठलेले पदार्थ असलेल्या जमिनीवर काँक्रीट बिल्कुल ओतू नये. बर्फ किंवा स्नो (snow) साचलेल्या सळईला किंवा शटरिंगला काँक्रीट देखील लावू नये (तक्ता 1).
- काँक्रीट झाकून ठेवा. काँक्रीट ओतल्यावर लगेच त्याचा पृष्ठभाग झाकावा, जेणेकरून उष्णता टिकून राहील आणि गोठणे टाळण्यास मदत होईल. मानक यासाठी पेंढ्याच्या चटया, गोणपाट, ताडपत्री, एक्सपांडेड पॉलीस्टायरीन आणि प्लास्टिक शीट नावाने देते, जे हवेची पोकळी किंवा इन्सुलेशनसह वापरले जातात.
- रसायने. मानक सांगते की कॅल्शियम क्लोराईड, किंवा मिश्रणातील इतर रसायने, परवानगी असलेल्या प्रमाणात वापरली तरी काँक्रीटचा गोठण्याचा बिंदू लक्षणीय प्रमाणात खाली आणत नाहीत. तसेच काँक्रीटला गोठण्यापासून वाचवण्यासाठी हानिकारक पदार्थ बिल्कुल वापरू नयेत (कलम 5.2.7). कलम 5.2 कॅल्शियम क्लोराईडला अ‍ॅक्सिलरेटर (accelerator) म्हणून परवानगी देते, पण ज्या अटींमध्ये ते बिल्कुल वापरू नये त्या अटी सांगते (कलम 5.2.1 ते 5.2.1.4). इंजिनिअरची लेखी मंजुरी मागणे ही या पानाची सूचना आहे, संहितेची अट नाही.
- क्युरिंग (curing). गोठवणाऱ्या किंवा गोठणाच्या जवळच्या हवामानात पाण्याने क्युरिंग करणे आवश्यक नसते, कारण थंड हवेत बाष्पीभवनाने होणारी ओलाव्याची हानी खूप कमी होते (कलम 8.3). शटरिंग काढल्यावर घटक लगेच प्लास्टिक शीट किंवा ताडपत्रीने झाकावा (कलम 8.3.1), आणि त्याला थंड पाण्याने बिल्कुल भिजवू नये.
- शटरिंग. मानक सांगते की शटरिंग काढणे बहुधा उशिरा केलेले बरे, आणि बीम, कॉलम व भिंतींच्या बाजूची शटरिंग काढण्याची मुदत कोणत्याही परिस्थितीत पूर्वकठीणता कालावधीपेक्षा (prehardening period) बिल्कुल कमी असू नये (कलम 8.4; व्याख्या कलम 2.2). अचूक वेळ इंजिनिअर ठरवतो.
- तपासण्या. हवेचे आणि काँक्रीटचे तापमान नोंदवा, आणि अनेक ठिकाणी व पृष्ठभागावर मोजा (कलम 9.1). काँक्रीट ओतताना, जेव्हा संरक्षण लावले जाते आणि कलम 9.3 मध्ये ठरलेल्या वारंवारतेने, काँक्रीटला गोठण्याला प्रतिकार येईपर्यंत, त्याचे तापमान मोजले जावे असे मानक मागते.
कलम 2.1 थंड हवामानातील काँक्रीटकामाची व्याख्या हवेच्या तापमानावरून करते. या पानावर ती मर्यादा किंवा मानक तक्त्यांमध्ये दिलेली इतर मूल्ये छापलेली नाहीत. तुमच्या साइट आणि स्लॅबसाठी त्यांची खात्री करून घेण्यासाठी तुमच्या इंजिनिअरला विचारा.
संरक्षित हिवाळी ओतकाम कसे दिसते?
साइटनुसार पद्धत वेगळी असते. ही संहितेतील नव्हे तर व्यवहारातील पद्धत आहे. काळजीपूर्वक केलेले काम अनेकदा खालील गोष्टी करते:
- ओतकामापूर्वी रात्रीचा हवामान अंदाज तपासते. दंव किंवा धुके असलेल्या रात्री ओतकाम पुढे ढकलले जाते किंवा पूर्णपणे झाकले जाते.
- शटरिंग, सळई आणि कोणतेही फिक्सिंग बर्फ व स्नोपासून मुक्त ठेवते.
- प्रत्येक ट्रक पोहोचल्यावर त्याचे तापमान तपासण्यासाठी काँक्रीट पुरवठादाराला सांगते, कारण प्लांट फक्त मर्यादित प्रमाणातील साहित्य आधीच गरम करू शकतो.
- स्लॅब पूर्ण होताच झाकते, रात्र थंड असेल तर एकापेक्षा जास्त थरांनी. एक पातळ शीट पुरेशी नसते.
- गवंडीच्या आराखड्यात ठरवल्याप्रमाणे क्युरिंगच्या कालावधीत पृष्ठभाग ओला ठेवते, आणि तो सुकू देत नाही.
- हीटर वापरत असल्यास ते पृष्ठभागापासून दूर ठेवते. थेट उष्णतेने काँक्रीट सुकते आणि त्यावर खुणा पडतात.
- ठरल्याप्रमाणेच मिश्रण ठेवते. पुरवठादाराला मिश्रण बदलू नका किंवा साइटवर पाणी मिसळू नका असे विचारा.
मानक समाविष्ट करते गरम केलेले एग्रीगेट (aggregate) आणि गरम केलेले मिश्रणाचे पाणी (कलम 4.2 व 4.3), त्यांच्या मर्यादा आणि फ्लॅश सेट (flash set) बद्दलचा इशारा यासह. या नियंत्रित पद्धती आहेत, घरगुती युक्ती नाही. त्या वापरण्यापूर्वी इंजिनिअर आणि पुरवठादाराला विचारा.
| टप्पे | काय तपासायचे | कोण ठरवतो |
|---|---|---|
| ओतकामापूर्वी | रात्रीचा हवामान अंदाज, शटरिंग व सळईवरील बर्फ आणि दंव, जमीन गोठलेली नाही | गवंडी, इंजिनिअरच्या नियोजनासह |
| ओतताना | पोहोचल्यावर काँक्रीटचे तापमान, ठरल्याप्रमाणे मिश्रण, साइटवर पाणी न मिसळणे | पुरवठादार आणि साइट इंजिनिअर |
| ओतकामानंतर | जागेवर झाकण, पृष्ठभाग ओला ठेवणे, स्लॅबवर हीटर नसणे | गवंडी, आराखड्यानुसार |
| शटरिंग काढणे | ताकद आणि पूर्वकठीणता कालावधी पूर्ण झालेला असणे | इंजिनिअर, लेखी |
कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हे व्यवहारातील मुद्दे आहेत, संहितेचे नियम नाहीत.
- दंवाच्या रात्री ओतकाम. सर्वात थंड रात्री संरक्षण सर्वात कमकुवत असते. ओतकाम पुढे ढकला.
- एकाच शीटवर अवलंबून राहणे. एकच पातळ आच्छादन स्लॅब पुरेसा उबदार ठेवत नाही.
- सेट जलद करण्यासाठी मीठ किंवा कॅल्शियम क्लोराईड घालणे. क्लोराईडमुळे सळईला गंज लागू शकतो. इंजिनिअरच्या लेखी मंजुरीनेच ते वापरा.
- गोठलेल्या जमिनीवर किंवा गोठलेल्या शटरिंगला लागून ओतणे. आधी ते वितळवा आणि स्वच्छ करा.
- हळू वाटते म्हणून रात्री ओतणे. रात्री थंडीमुळे गोठण्याचा धोका वाढतो. उत्तर वेळ बदलणे नाही, तर संरक्षण आहे.
- फक्त कॅलेंडरवरील तारखेला शटरिंग काढणे. शटरिंग काढण्याची वेळ ताकद आणि इंजिनिअरच्या निर्णयावर अवलंबून असते.
- स्लॅबखाली किंवा शेजारी थेट हीटर वापरणे. त्यामुळे पृष्ठभाग सुकतो आणि भेगा पडतात.
मालकाने काय मागावे?
- गवंडी आणि इंजिनिअरकडून रात्रीसाठी लेखी संरक्षण आराखडा.
- इंजिनिअरची थंड हवामानातील अट, आणि दंवाच्या संपर्कात येण्यापूर्वी स्लॅबने गाठणे आवश्यक असलेली ताकद.
- कोमट पाणी, गरम केलेले एग्रीगेट किंवा कोणतेही अ‍ॅक्सिलरेटर योजलेले आहे का, आणि कोणत्याही क्लोराईडसाठी इंजिनिअरची लेखी मंजुरी.
- त्या दिवशी शटरिंग, सळई आणि जमीन बर्फ व दंवमुक्त आहेत का याची तपासणी.
- ओतकामापूर्वी हवामान अंदाजाची तपासणी, आणि दंव किंवा धुके अपेक्षित असल्यास ओतकाम पुढे ढकलण्याचा निर्णय.
- संरक्षण आणि शटरिंग केव्हा काढायचे याचा लेखी आराखडा, जो इंजिनिअर ठरवतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
थंड हवामानात काँक्रीट मंदावते का?
हो. थंडीमुळे सिमेंट आणि पाणी यांच्यातील अभिक्रिया मंदावते, त्यामुळे काँक्रीट सेट होण्यास आणि ताकद मिळवण्यास जास्त वेळ लागतो. म्हणूनच संरक्षण आणि शटरिंग काढण्याची वेळ उन्हाळ्यापेक्षा जास्त असणे आवश्यक आहे.
काँक्रीट सेट होण्यापूर्वी गोठले तर काय होते?
IS 7861 Part 2 भरून न येणाऱ्या ताकद आणि टिकाऊपणाच्या नुकसानाचा इशारा देते. गोठताना छिद्रांमधील पाणी विस्तारते, ज्यामुळे काँक्रीटला भेगा पडू शकतात आणि ते कमकुवत राहू शकते. स्लॅब गोठू नये असे त्याचे संरक्षण करा.
हिवाळ्यात तुम्ही कॅल्शियम क्लोराईड घालू शकता का?
फक्त इंजिनिअरच्या लेखी मंजुरीने, ही या पानाची सूचना आहे. कॅल्शियम क्लोराईडमुळे सळई असलेल्या काँक्रीटमधील सळईला गंज लागू शकतो, आणि ते काँक्रीटचा गोठण्याचा बिंदू लक्षणीय प्रमाणात खाली आणत नाही, म्हणून ते दंवापासून संरक्षण देत नाही.
हिवाळ्यातील ओतकामासाठी इंजिनिअरची मंजुरी लागते का?
व्यवहारात हो. इंजिनिअर संरक्षण, वेळ आणि कोणताही रासायनिक वापर ठरवतो, आणि त्याला हे माहीत असावे की ओतकाम हिवाळ्यात आहे. त्यांची मंजुरी लेखी मागा.
संबंधित मार्गदर्शक
- काँक्रीट स्लॅबला किती दिवस क्युरिंग करावे?
- काँक्रीट ग्रेड M15 ते M25 समजावून
- दिल्लीत घर बांधण्यासाठी सर्वोत्तम काळ
हे मार्गदर्शन सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. तुमच्या स्लॅबसाठी संरक्षण, तापमान आणि वेळ तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
स्रोत
- IS 7861 (Part 2):1981, Code of Practice for Extreme Weather Concreting: Part 2 Recommended Practice for Cold Weather Concreting (reaffirmed). Clauses 2.1, 2.2, 3.1, 4.2, 4.3, 5.2, 5.2.7, 8.1, 8.2, 8.3, 8.3.1, 8.4, 9.1, 9.3 and Table 1 (read from a scanned copy; the numbers in its tables were not used).
- IS 456:2000, Plain and Reinforced Concrete: Code of Practice (fourth revision). Clause 14.1.
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.