थोडक्यात उत्तर
घरात PCC आणि RCC मध्ये काय फरक आहे? PCC म्हणजे साधे सिमेंट काँक्रीट, ज्याच्या ताकदीमध्ये सळई विचारात घेतली जात नाही. RCC म्हणजे प्रबलित काँक्रीट, ज्यात ताण सहन करणाऱ्या सळई असतात. IS 456 साध्या काँक्रीटची ही व्याख्या देते आणि लीन काँक्रीट व साध्या पायांसाठी कमी ग्रेड परवानगी देते. प्रबलित काँक्रीटला जास्त ग्रेड लागतात. फूटिंगखाली अनेकदा PCC चा लेव्हलिंग थर असतो. कोणता कुठे वापरायचा, हे इंजिनिअर ठरवतो.
या पानावर (9)
घर बांधणाऱ्या लोकांना भिंतींखालील काँक्रीटसाठी PCC आणि RCC ही दोन नावे अनेकदा ऐकू येतात. दोन्ही सिमेंट, वाळू आणि खडी (coarse aggregate) यांपासून बनतात, आणि फरक सळई (TMT bar) चा आहे. हे मार्गदर्शन स्पष्ट करते की भारतीय काँक्रीट संहिता साध्या काँक्रीट आणि प्रबलित काँक्रीटचा अर्थ काय सांगते, प्रत्येकासाठी कोणते ग्रेड परवानगी देते आणि लेव्हलिंग थर कुठे बसतो. त्यात मिश्र प्रमाण, डिझाइनची जाडी किंवा सळईचे आकार दिलेले नाहीत. त्यात नमूद केलेली एकच जाडी ही एका CBRI मार्गदर्शकातील उदाहरण आहे. त्या इंजिनिअरच्या ड्रॉइंगसाठी आणि डिझाइनसाठी आहेत.
साधे काँक्रीट म्हणजे काय?
IS 456, साध्या आणि प्रबलित काँक्रीटची भारतीय संहिता, तिच्या व्याप्तीत साध्या काँक्रीटची व्याख्या करते: साधी काँक्रीट संरचना अशा असतात, ज्यात सळई दिलेली असली तरी संरचनेची ताकद ठरवताना ती विचारात घेतली जात नाही: “plain concrete structures are those where reinforcement, if provided is ignored for determination of strength of the structure” (clause 1.1.1). म्हणजेच ताकद काँक्रीटच्या आधारेच मोजली जाते.
PCC हे साध्या सिमेंट काँक्रीटचे रोजच्या वापरातील नाव आहे. ते अशा ठिकाणी वापरले जाते जिथे डिझाइनमधील वाकण्याचा (bending) किंवा ओढीचा (pull) भार सळईने सहन करायचा नसतो.
प्रबलित काँक्रीट म्हणजे काय?
RCC म्हणजे प्रबलित सिमेंट काँक्रीट, ज्यात ताण सहन करण्यासाठी सळई बसवलेल्या असतात. संहिता बीमसाठी ताण सहन करणाऱ्या सळईचे किमान क्षेत्र ठरवते (clause 26.5.1.1). वाकण्याचा किंवा ओढीचा भार सहन करणाऱ्या बीम, स्लॅब किंवा कॉलमला सळई लागते, आणि त्या सळईचे डिझाइन इंजिनिअरचे काम आहे.
संहिता कोणते ग्रेड परवानगी देते?
संहिता काँक्रीटसाठी किमान ग्रेड ठरवते. साध्या आणि प्रबलित काँक्रीटसाठी किमान ग्रेड एक्स्पोजरवर अवलंबून असतो (Table 5, clause 6.1.2). सौम्य एक्स्पोजर (mild exposure) मधील साध्या काँक्रीटसाठी तक्त्यात किमान दिलेले नाही, आणि एक टीप सांगते की तिथे ग्रेड निर्दिष्ट केलेला नाही. सौम्य एक्स्पोजरमधील प्रबलित काँक्रीटसाठी किमान ग्रेड जास्त आहे.
संहिता काही साध्या कामांत कमी ग्रेड वापरण्याची परवानगी देते. ती म्हणते की तक्त्यातील ग्रेडपेक्षा कमी ग्रेडचे काँक्रीट साध्या काँक्रीट बांधकामांसाठी, लीन काँक्रीटसाठी, साध्या पायांसाठी, चिनाई भिंतींच्या पायासाठी आणि इतर साध्या किंवा तात्पुरत्या प्रबलित काँक्रीट बांधकामांसाठी वापरले जाऊ शकते: “Concrete of grades lower than those given in Table 5 may be used for plain concrete constructions, lean concrete, simple foundations, foundation for masonry walls and other simple or temporary reinforced concrete construction” (clause 6.1.3). म्हणजे लीन थर आणि चिनाई भिंतीसाठीचा साधा पाया यांचा ग्रेड संरचनात्मक घटकापेक्षा कमी ठेवता येऊ शकतो. त्या जागेसाठी ग्रेड इंजिनिअर ठरवतो.
समुद्राच्या पाण्यातील किंवा थेट समुद्रकिनाऱ्यावर उघड्या असलेल्या काँक्रीटचा ग्रेड साध्या काँक्रीटसाठी किमान M 20 आणि प्रबलित काँक्रीटसाठी किमान M 30 असणे आवश्यक आहे (clause 8.2.8). तुमची साइट तपासा.
घराखाली PCC कुठे वापरला जातो?
प्रबलित काम सुरू होण्यापूर्वी, फूटिंगखाली अनेकदा PCC चा लेव्हलिंग थर घातला जातो. कन्फाइन्ड मेसनरी घरांसाठीच्या CBRI मार्गदर्शनात हा क्रम दाखवला आहे. प्रथम इमारतीच्या भिंतींलगत पुरेशा खोलीपर्यंत आणि रुंदीपर्यंत खोदकाम करून PCC लेव्हलिंग थर घालायचा: “Excavate upto adequate foundation depth/width along the walls of the building and lay 100 mm thick PCC as levelling course”. त्यानंतर भिंतींखाली फूटिंग ओतायची आणि लेआउटनुसार टाय-कॉलमची सळई उभारायची: “Cast footing beneath the walls and erect tie-columns reinforcement as per layout” (CBRI, Good Construction Practices, 2017). तिथे दाखवलेली जाडी CBRI चे उदाहरण आहे, तुमच्या घरासाठीचा नियम नाही.
भूमिगत संरचनांसाठी CPWD स्पेसिफिकेशन लीन किंवा लेव्हलिंग थराला वॉटरप्रूफिंगचा आधार मानते. ते म्हणते की लीन काँक्रीट किंवा लेव्हलिंग थराच्या पृष्ठभागावरील वॉटरप्रूफिंग ट्रीटमेंट पृष्ठभागाला घट्ट चिकटलेला असावा आणि काँक्रीट अजून ताजे असतानाच लेव्हलिंग थराचा पृष्ठभाग नीट खरखरीत करावा: “The Water Proofing Treatment over the lean concrete/levelling course surface should adhere to the surface firmly, the surface of levelling course should be roughened properly when the concrete is still green” (clause 22.1.1(i)).
जिथे फूटिंग किंवा बीम वाकण्याचा भार सहन करतो, तिथे डिझाइनला सळई लागते, आणि PCC थर तिची जागा घेत नाही. कोणत्या भागांना सळई लागते, हे इंजिनिअर दाखवतो.
तुम्ही काय तपासावे?
हा विभाग व्यवहारातील मुद्दे आहे.
- ड्रॉइंग दाखवते की कोणते भाग साधे आणि कोणते प्रबलित आहेत.
- ड्रॉइंगवरील काँक्रीट ग्रेड घटकाशी जुळतो. खात्री नसल्यास इंजिनिअरला विचारा.
- सळई बसवण्यापूर्वी लेव्हलिंग थर सपाट आणि स्वच्छ घातलेला असतो.
- सळई ड्रॉइंगमध्ये दाखवल्याप्रमाणे बसवलेली असते, गवंड्याच्या सोयीसाठी हलवलेली नसते.
- काँक्रीटची चाचणी करून घेतलेली असते आणि इंजिनिअर मागतो तशी नोंद ठेवलेली असते.
कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हा विभाग व्यवहारातील मुद्दे आहे.
- ड्रॉइंगमध्ये प्रबलित काँक्रीट सांगितले असताना साधे काँक्रीट वापरणे, कारण ते स्वस्त किंवा ओतायला सोपे असल्याने.
- कोणतेही राखाडी काँक्रीट सारखेच आहे असे गृहीत धरणे. लीन थर, फूटिंग आणि स्लॅब यांचे ग्रेड वेगळे असू शकतात.
- लेव्हलिंग थर खरखरीत किंवा ओला सोडणे, पुढील कामापूर्वी, ज्यामुळे वॉटरप्रूफिंग चिकटत नाही.
- इंजिनिअरच्या लेखी मंजुरीशिवाय साइटवर सळईची मांडणी बदलणे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
फूटिंगमध्ये PCC, RCC ची जागा घेऊ शकते का?
फक्त जिथे इंजिनिअर तसे सांगतो तिथेच. वाकण्याचा भार सहन करणाऱ्या फूटिंगला तिची सळई लागते. ड्रॉइंगमध्ये काय दाखवले आहे, ते इंजिनिअरला विचारा.
PCC, RCC पेक्षा कमकुवत असते का?
PCC चे डिझाइन सळई विचारात न घेता केले जाते. प्रत्येक वापरासाठी ताकद संहितेचे ग्रेड आणि इंजिनिअरचे डिझाइन ठरवतात. या मार्गदर्शनात ताकदीचा आकडा दिलेला नाही.
प्रत्येक फूटिंगखाली PCC थर लागतो का?
इंजिनिअरला विचारा. CBRI मार्गदर्शनात PCC लेव्हलिंग थर फूटिंगच्या आधीचा एक टप्पा म्हणून दाखवला आहे, पण तुमच्या घराला तो लागतो का, हे ड्रॉइंग आणि मातीवर अवलंबून असते.
संबंधित मार्गदर्शन
- RCC बांधकाम म्हणजे काय? प्रबलित काँक्रीट फ्रेम कशी काम करते
- पाया आणि फूटिंगमधील फरक: प्रत्येक भाग काय आहे
- काँक्रीट ग्रेड M15 ते M25 स्पष्ट करून
हे मार्गदर्शन सामान्य माहितीसाठी आहे. डिस्क्लेमर (इंग्रजी) वाचा. तुमच्या घराचे काँक्रीट, ग्रेड आणि सळई तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
स्रोत
- IS 456:2000, Plain and reinforced concrete: code of practice (fourth revision). Clauses 1.1.1, 6.1.2, 6.1.3, 8.2.8, 26.5.1.1 and Table 5 read from the page images of a public copy. Current per the BIS record (valid to 2030-07-12).
- CPWD Specifications 2009, Volume 2, clause 22.1.1(i) (lean concrete as a base for waterproofing), read from the text layer of a third-party copy of the official volume.
- CSIR-CBRI, Good Construction Practices (2017), confined masonry slides on the levelling course and the footing. Guidance, not the code.
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.