तयार घरात टर्माइट: बांधकामानंतरची ट्रीटमेंट

या पानावर (10)

1. तुमच्या घरात टर्माइट कसे ओळखाल?
2. टर्माइट कुठून शिरतात?
3. तपासणीत काय समाविष्ट असते?
4. मानकात कोणत्या ट्रीटमेंट सांगितल्या आहेत?
5. ट्रीटमेंटनंतर काय होते?
6. तुम्ही कोणत्या चुका टाळाव्यात?
7. तुम्ही काय मागावे?
8. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
9. संबंधित मार्गदर्शन
10. स्रोत

बांधलेल्या घरात टर्माइट शोधणे हे त्यांना रोखण्यापेक्षा कठीण असते, आणि नेहमीचे पहिले पाऊल, म्हणजे स्प्रेयर आणि लगेचचा उपाय, अनेकदा खरी समस्या चुकवते. टर्माइट (termite) जमिनीतून वर येतात, भिंती आणि लाकडातून पुढे जातात, आणि त्यांचे बरेचसे नुकसान नजरेआड होते. हे पान खुणा कशा ओळखायच्या, विद्यमान इमारतींसाठीचे भारतीय मानक (IS 6313 Part 3) काय मागते, आणि नंतर मालकाने काय करत राहावे हे सांगते. यात कोणत्याही कंपनीचे किंवा उत्पादनाचे नाव नाही, आणि कोणतेही रसायन, दर, छिद्राचा आकार किंवा प्रतीक्षा कालावधी दिलेला नाही. हे तपशील तपासणी करणाऱ्याच्या लेखी योजनेत आणि उत्पादनावरील लेबलमध्ये असतात.

हे पान IS 6313 Part 3 च्या 2001 मधील (दुसरी सुधारणा) मजकुरावर आधारित आहे. BIS च्या यादीत (22 ऑक्टोबर 2026 रोजी शोधलेली) IS 6313 (Part 3):2022, Fourth Revision, 2027-03-31 पर्यंत वैध असल्याचे दाखवते; तिचा मजकूर या पानासाठी वाचलेला नाही. कोणत्याही कलमावर अवलंबून राहण्यापूर्वी ती तपासा.

तुमच्या घरात टर्माइट कसे ओळखाल?

मानक सांगते की इमारतीतील टर्माइटच्या खुणा म्हणजे टर्माइटचे मार्ग असलेल्या आश्रय नळ्या (मूळ वाक्य: “the tell-tale shelter tubes which are termites runways.”). या पातळ मातीच्या नळ्या भिंती आणि खांबांवर दिसतात, आणि भूमिगत टर्माइट मोकळ्या हवेतून जाण्यासाठी त्या बांधतात.

मानक इतर खुणाही सांगते:

• पंख असलेले थवे. मानक म्हणते की मातीतून किंवा लाकडातून उडणारे पंख असलेल्या प्रजननक्षम कीटकांचे थवे हे इमारतीतील टर्माइट प्रादुर्भावाचे पहिले संकेत असतात (मूळ वाक्य: “Swarms of winged reproductives flying from the soil or wood are the first indication of termite infestation in a building.”). अनेकदा उड्डाण दिसत नाही, पण टाकून दिलेले पंख जवळपास वसाहत असल्याचे संकेत असतात. मानक नोंदवते की पंख असलेले प्रौढ ठराविक काळात बाहेर पडतात, विशेषतः काही उबदार दिवसांनंतर पाऊस पडल्यावर (परिशिष्ट A-2).
• पोकळ लाकूड. मानक सांगते की टर्माइटचे नुकसान बाहेरून नेहमी दिसत नाही. लाकडाचे काम आतून खाल्लेले असू शकते, आणि ठोकल्यावर ते पोकळ लागू शकते.
• लाकडावरील फुगे. मानक सांगते की टर्माइट “may further be noticed by blisters on wood surfaces” (लाकडाच्या पृष्ठभागावरील फुग्यांनी ते लक्षात येऊ शकतात), कारण ते पृष्ठभागाजवळ कप्पे करतात आणि त्यामुळे पृष्ठभागावर “only a thin film of wood on the surface” (लाकडाचा फक्त पातळ थर) उरतो (परिशिष्ट A-3.2).
• विष्ठेच्या गोळ्या. मानक विष्ठेच्या गोळ्यांना कोरड्या लाकडातील टर्माइटशी (drywood termites) जोडते, भूमिगत टर्माइटशी नाही (परिशिष्ट A-3.2). मानकाची व्याप्ती फक्त भूमिगत टर्माइटपुरती आहे (कलम 1), त्यामुळे अशा गोळ्यांसाठी वेगळी तपासणी आणि ट्रीटमेंट आवश्यक करतात.

खूण	मानक त्याला कशाशी जोडते
भिंती किंवा खांबांवरील मातीच्या नळ्या	भूमिगत टर्माइट
पंख असलेले थवे, किंवा टाकून दिलेले पंख	जवळपास वसाहत, अनेकदा उबदार दिवसांनंतर पाऊस पडल्यावर
पोकळ आवाज देणारे लाकूड, किंवा लाकडाच्या पृष्ठभागावरील फुगे	लाकडाच्या आतील नुकसान
विष्ठेच्या गोळ्या	कोरड्या लाकडातील टर्माइट, भूमिगत टर्माइटपेक्षा वेगळा प्रकार

व्यवहारातील मुद्दा म्हणून, तपासणी करणाऱ्याने पाहण्यापूर्वी मातीच्या नळ्या फोडू नका, किंवा चाचणी करण्यासाठी लाकडाला छिद्र पाडू नका. तपासणी करणारा प्रोब वापरू शकतो (परिशिष्ट D). मानक म्हणते की “not advisable to remove or destroy termite runways during inspection.” म्हणजे तपासणीदरम्यान टर्माइटचे मार्ग काढणे किंवा नष्ट करणे योग्य नाही.

टर्माइट कुठून शिरतात?

भूमिगत टर्माइट जमिनीतून येतात आणि इमारतीखालील मातीच्या पातळीवरून आत शिरतात. मानक सांगते की तपासणी करणाऱ्याने मातीच्या संपर्कात किंवा जवळ असलेल्या भागांपासून सुरुवात करावी: बेसमेंट, तळमजला, पायऱ्या, खांब आणि पोर्च. ओलसर आणि दमट जागा ही शक्यता जास्त असलेली ठिकाणे आहेत: बाथरूम, टॉयलेट, किचन सिंक, आणि गळणारे पाईप किंवा ड्रेन असलेली ठिकाणे.

मानक इतर मार्गही सांगते:

• चिनाईतील भेगा, आणि लाकूड काँक्रीट किंवा विटकामात बसवलेले असते ती फट.
• लपलेली जागा, जसे लाकडी पॅनेलिंगच्या मागील छत, वायरिंगच्या पट्ट्या, कंड्युट आणि स्विचबोर्ड.
• झाकलेले शाफ्ट आणि लिफ्टच्या विहिरी, वायरिंग, टेलिफोन केबल्स आणि युटिलिटी पाईपसाठीची आवरणे. मानक म्हणते की हे “ideal routes for termites” (टर्माइटसाठी आदर्श मार्ग) आहेत, आणि टर्माइट त्यातून एका मजल्यावरून दुसऱ्या मजल्यावर जाऊ शकतात.

म्हणून एका मजल्यावरील खूण दिसली, तर संपूर्ण इमारत शोधावी.

तपासणीत काय समाविष्ट असते?

मानक सांगते की कोणत्याही ट्रीटमेंटपूर्वी इमारतीतील प्रादुर्भावाची सखोल तपासणी करणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे तो किती पसरला आहे आणि टर्माइट इमारतीत कोणत्या मार्गाने शिरले हे ठरवता येईल (मूळ वाक्य: “a thorough inspection shall be made of the infestation in the building with a view to determine the extent to which it has spread, and the routes of entry of termites into the building.”). मानक पुढे सांगते की पाया आणि तळमजल्याचा अभ्यास टर्माइट कसे शिरतात हे दाखवण्यास मदत करतो, आणि त्यावरून ट्रीटमेंट कशी करावी हे ठरवावे.

तपासणी करणाऱ्याने तेजस्वी दिवा आणि धारदार प्रोब सोबत ठेवावा, आणि सुरुवातीचा प्रादुर्भाव शोधण्याचे तांत्रिक ज्ञान असावे. तपासणी कोण करत आहे आणि त्यांना किती अनुभव आहे, ते विचारा. या कामासाठी मानक परवाना किंवा पात्रता ठरवत नाही.

मानकात कोणत्या ट्रीटमेंट सांगितल्या आहेत?

मानक या प्रकारांचे वर्णन करते. मानक येथे रसायनाचे तपशील, दर किंवा खोली देत नाही, आणि ते तपशील तपासणी करणाऱ्याच्या लेखी योजनेत असतात.

• मातीची ट्रीटमेंट. इमारतीच्या बाजूची आणि खालची माती, भेगा व जॉइंट्सच्या बाजूने, जी माती आणि संरचना यांच्यामध्ये रसायनाचा बॅरियर तयार करते.
• चिनाईतील पोकळ्या. टर्माइट चिनाईच्या पायांतील आणि भिंतींतील पोकळ्यांमधून आत शिरू शकतात, म्हणून त्याही ट्रीट केल्या जातात.
• लाकूड आणि चिनाई मिळतात ते बिंदू. जे लाकडी काम फरशी किंवा भिंतींच्या संपर्कात असते आणि त्यात टर्माइटचा प्रादुर्भाव असतो, ते जिथे चिनाईला मिळते त्या बिंदूंवर फवारले जाते (कलम 5.3.1.6).
• विद्युत स्विच बॉक्स. स्विच बॉक्समध्ये प्रादुर्भाव आढळला, तर त्याचे झाकण काढले जाते, आतील भाग ट्रीट केला जातो आणि झाकण पुन्हा बसवले जाते.
• लाकूड. दुरुस्तीच्या पलीकडे नुकसान झालेले लाकडी काम बदलणे आवश्यक आहे. थोडे खराब झालेले, पण बदलण्याची गरज नसलेले लाकडी काम कलम 5.3.2.2 मध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे ट्रीट केले जाते.

मानक असेही सांगते की नुकसान थोडे असल्यास खराब झालेले साहित्य काढणे आणि आश्रय नळ्या तोडणे पुरेसे ठरू शकते. इतर प्रकरणांत हे साधे उपाय पूरक करावे लागू शकतात, असे मानक नमूद करते: “may have to be supplemented by the application of chemical toxicants.” ट्रीटमेंट यशस्वी होते की नाही, हे मानकाने नमूद केलेल्या पद्धती त्या विशिष्ट इमारतीत वापरता येतात का, इमारतीच्या बांधकामावर आणि तिच्या लाकडी कामाच्या प्रमाणावर व बसवण्यावर अवलंबून असते.

ट्रीटमेंटनंतर काय होते?

ट्रीटमेंट एकदाच करून संपते असे नाही, हे मानक स्पष्ट करते. ते म्हणते: “Periodical inspection and vigilance are necessary after carrying out the preventive treatment.” मानक मागते की टर्माइट दिसल्यास पुढील हंगामात पाठपुरावा कारवाई चालू राहावी: “during subsequent humid and hot seasons if termites appear.” पुन्हा प्रादुर्भाव झाल्याच्या खुणा असतील, तर ट्रीटमेंट पुन्हा करावी लागू शकते. दर हंगामात खुणांवर लक्ष ठेवा, फक्त एकदाच नाही.

तुम्ही कोणत्या चुका टाळाव्यात?

हे व्यवहारातील मुद्दे आहेत, मानकातील नियम नाहीत.

• मातीची नळी साफ केली म्हणजे समस्या संपली असे समजणे. नवा प्रादुर्भाव दिसावा म्हणून नळ्या काढून टाकाव्यात असे मानक मागते, पण वसाहत अजूनही शोधून तिच्यावर ट्रीटमेंट करणे गरजेचे असते.
• फक्त लाकडाची ट्रीटमेंट करणे. मानक मातीची आणि जॉइंट्सचीही ट्रीटमेंट समाविष्ट करते.
• गळती आणि ओलावा चालू ठेवणे. भूमिगत टर्माइटला जगण्यासाठी ओलावा आणि मातीचा संपर्क लागतो, त्यामुळे गळती किंवा ओलसर भिंत धोका कायम ठेवते. पहा ओलसर भिंती: वरच्या दिशेने येणारा ओलावा, झिरपणे किंवा संक्षेपण आणि गच्चीतील गळती आणि वॉटरप्रूफिंग पद्धती.
• भिंतीला लागून लाकूड ठेवणे. सरपण आणि लाकूड भिंतीला लागून रचले, तर टर्माइटला इमारतीत येण्याचा पूल मिळतो.
• स्वतः काम करणे. ट्रीटमेंटला योग्य व्याप्ती लागते, जी प्रशिक्षणाशिवाय ठरवणे कठीण असते. या पानासाठी वापरलेले यूएस एक्स्टेंशन शीट सांगते की याच कारणासाठी स्वतः करण्याची आणि दुकानात मिळणारी आमिष (बेट) ट्रीटमेंट सुचवली जात नाही.
• विक्रीच्या दाव्यावर विश्वास ठेवणे. गुप्त सूत्रे, विद्यापीठांचे समर्थन किंवा अल्ट्रासोनिक उपकरणे यांचे दावे स्वीकारू नका. यूएस एक्स्टेंशन शीट यांबद्दल इशारा देते.

तुम्ही काय मागावे?

हे चांगल्या व्यवहारातील मुद्दे आहेत. मानक यातील सर्वच गोष्टी आवश्यक ठरवत नाही:

• सक्रिय टर्माइट असलेले भाग, आधीच्या नुकसानाचे भाग, शिरण्याचे मार्ग आणि मातीतील व ड्रेनेजमधील समस्या दर्शवणारा स्केच किंवा आकृती असलेला लेखी तपासणी अहवाल.
• ट्रीटमेंटचे भाग सर्वसाधारण शब्दांत, आणि उत्पादनाचे नाव व लेबल, म्हणजे त्याची नोंदणी तपासता यावी.
• ट्रीटमेंट करणाऱ्याचे नाव आणि संपर्क तपशील, आणि कंपनीचा स्थानिक पत्ता.
• लेखी स्वरूपात वॉरंटी: कालावधी, वगळलेले भाग, ती काय कव्हर करते, कशामुळे ती रद्द होते, आणि कोण सही करते.
• वॉरंटी टिकवण्यासाठी नियतकालिक तपासणी आवश्यक आहे का.
• खोदकाम, लँडस्केपिंग, खोली वाढवणे किंवा पायाजवळ झाडे लावण्यापूर्वी, ट्रीट केलेली माती विस्कळीत होईल का ते विचारा. यूएस एक्स्टेंशन शीट सांगते की वॉरंटी ही सेवेची हमी आहे, बॅरियरची हमी नाही, त्यामुळे तिचे अपवाद काळजीपूर्वक वाचा.
• ट्रीट केलेल्या भागाजवळील विहिरी किंवा झरे दूषित होण्यापासून संरक्षित केले होते का (IS 6313 Part 3, परिशिष्ट C-1.5).

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

बांधलेल्या घरातून टर्माइट काढता येतात का?

होय, मानक विद्यमान इमारतींसाठीची ट्रीटमेंट वर्णन करते. पद्धत प्रादुर्भाव किती आहे आणि ते कोणते मार्ग वापरतात यावर अवलंबून असते.

टर्माइट ट्रीटमेंट कायमची टिकते का?

नाही. मानक दमट आणि उष्ण हंगामांत पाठपुरावा मागते, आणि पुन्हा प्रादुर्भावाच्या खुणा दिसल्यास ट्रीटमेंट पुन्हा करावी लागू शकते, असे सांगते. येथे कोणताही ठरावीक कालावधी दिलेला नाही.

लाकडी दरवाजाला झालेले टर्माइटचे नुकसान संपूर्ण घराची ट्रीटमेंट करण्याचे कारण ठरते का?

ही संपूर्ण घराची तपासणी करण्याचे कारण आहे. मानक म्हणते की एका ठिकाणी हालचाल दिसली, तर इमारत शोधावी, वरच्या मजल्यांसह.

ही बांधकामापूर्वीच्या ट्रीटमेंटसारखीच आहे का?

नाही. नवीन घरासाठीचे बांधकामापूर्वीचे टप्पे हे वेगळे काम आहे. हे पान विद्यमान इमारतींविषयी आहे.

संबंधित मार्गदर्शन

• ओलसर भिंती: वरच्या दिशेने येणारा ओलावा, झिरपणे किंवा संक्षेपण
• गच्चीतील गळती आणि वॉटरप्रूफिंग पद्धती
• घर आणि साइटसाठी पावसाळ्यापूर्वीची चेकलिस्ट

हे मार्गदर्शन सामान्य माहितीसाठी आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. तुमच्या घराची ट्रीटमेंट तपासणी करणाऱ्याची लेखी योजना, उत्पादनावरील लेबल आणि तुमचे स्थानिक नियम ठरवतात.

स्रोत

• IS 6313 (Part 3):2001, Anti-termite Measures in Buildings: Treatment for Existing Buildings (second revision; the text read for this page). Foreword; clauses 1, 3.2, 5.1, 5.2, 5.3.2.1, 6; Annex A-1.3, A-2, A-3.1, A-3.2; Annex C; Annex D-1.1 to D-1.8. The BIS listing shows a later revision in force; its text was NOT read for this page.
• Oklahoma Cooperative Extension Service, Choosing a Pest Management Company to Protect Your Home (EPP-7308). US practice; used only as a checklist for owners, not as an Indian rule.

संबंधित मार्गदर्शक

• बांधकामापूर्वी अँटी-टर्माइट ट्रीटमेंट: IS 6313 टप्पे
• काळी कापूस माती: घरांच्या भेगा आणि इंजिनिअरची तपासणी
• आयसोलेटेड फूटिंगसाठी काँक्रीट: प्रमाण काढण्याचे उदाहरण

ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.