थोडक्यात उत्तर
IS 12894 नुसार फ्लाय ॲश विटांसाठी काय आवश्यक असते, आणि तुम्ही विटांचा माल कसा तपासाल? IS 12894 इमारतींमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या फ्लाय ॲश-चुना विटांना लागू होते. त्यानुसार विटा दोषविरहित, घट्ट, आकारात एकसारख्या आणि दृश्य भेगांशिवाय असाव्यात असे मानक मागते, आणि सामर्थ्य, पाणी शोषण व पांढरे क्षार (efflorescence) यांच्या चाचण्यांची नावे देते. नमुना घेण्याचे नियम IS 5454 या दुसऱ्या मानकात आहेत. पुरवठादाराकडून चाचणी अहवाल आणि खुणा मागा, आणि विटा डोळ्यांनी व एका ओळीची मापे घेऊन तपासा. मानकात साइटवरील भार चाचणी नाही, म्हणून भिंतीचा निर्णय इंजिनिअर घेतो.
या पानावर (9)
फ्लाय ॲश-चुना वीट ही फ्लाय ॲश, चुना आणि एक्सिलरेटर (accelerator) यांपासून बनलेली राखाडी वीट आहे. अनेक घरांमध्ये मातीच्या विटेऐवजी तिचा वापर होतो, आणि खरेदीदाराला मानक काय सांगते आणि माल कसा तपासायचा हे जाणून घेण्याची गरज असते. हे मार्गदर्शन भारतीय मानक IS 12894 काय सांगते, त्यात कोणत्या चाचण्यांची नावे आहेत आणि साइटवर काय तपासता येते, ते मांडते. यात सामर्थ्य, पाणी शोषण किंवा नमुन्यांची संख्या दिलेली नाही. ही मूल्ये मानकातील तक्त्यांत आणि पुरवठादाराच्या चाचणी अहवालात असतात, आणि भिंतीचा निर्णय इंजिनिअर घेतो.
IS 12894 कोणत्या विटांना लागू होते?
मानक इमारतींमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या पल्व्हराइज्ड फ्यूएल ॲश-चुना विटांच्या वर्गीकरण, सर्वसाधारण गुणवत्ता, मापे आणि भौतिक आवश्यकतांसाठी नियम घालून देते: “lays down the requirements for classification, general quality, dimensions and physical requirements of pulverized fuel ash-lime bricks used in buildings” (scope).
प्रस्तावना विटेचे वर्णन करते. फ्लाय ॲश-चुना विटा मोठ्या प्रमाणातील पल्व्हराइज्ड फ्यूएल ॲश, चुना आणि उत्प्रेरक म्हणून काम करणारा एक्सिलरेटर यांपासून मिळतात, असे प्रस्तावना सांगते: “are obtained from materials consisting of pulverized fuel ash in major quantity, lime and an accelerator acting as a catalyst”. त्या विटकामात सामान्य भाजलेल्या मातीच्या विटांप्रमाणे वापरण्यास योग्य आहेत, असेही ती म्हणते: “are suitable for use in masonary construction just like common burnt clay bricks”.
मानक ठरावीक ओल्या संकुचन सामर्थ्यापेक्षा कमी सामर्थ्याच्या विटांना लागू होते, आणि त्याहून मजबूत विटांसाठी इतर मानकांचा संदर्भ देते. पुरवठादाराच्या चाचणी अहवालावर लिहिलेला वर्ग तपासा. मानक तो वर्ग सरासरी ओल्या संकुचन सामर्थ्यानुसार ठरवते, आणि तो इंजिनिअरने मागितलेला वर्ग आहे याची खात्री करा.
विटा कशा दिसायला हव्यात?
मानक मागते की विटा दिसण्यात दोषविरहित, घट्ट आणि आकारात एकसारख्या असणे आवश्यक आहे, आणि त्यांवर दृश्य भेगा, वाकडेपणा (warpage) किंवा सेंद्रिय पदार्थ नसणे आवश्यक आहे. मानकाचे मूळ शब्द: “Visually the bricks shall be sound, compact and uniform in shape. The bricks shall be free from visible cracks, warpage and organic matters” (clause 3.1).
तसेच मानक म्हणते की विटांचे पृष्ठभाग गुळगुळीत आणि आयताकृती असणे आवश्यक आहे, कोपरे तीक्ष्ण असणे आवश्यक आहे, आणि आकार व रंग एकसारखे असणे आवश्यक आहे: “shall have smooth rectangular faces with sharp corners and shall be uniform in shape and colour” (clause 3.5).
विटा घन असतात, त्यांना फ्रॉग (frog) असो वा नसो, आणि फ्रॉगचा आकार व मापे दोनपैकी एका आकृतीप्रमाणे असतात (clause 3.2). मापे आणि मापातील सहनशीलता (tolerances) मानकाच्या तक्त्यांत आहेत (clauses 5.1 आणि 5.2). हे मार्गदर्शन त्या छापत नाही.
मानक कोणत्या चाचण्यांची नावे देते?
मानक चाचण्या आणि चाचणी पद्धतींची नावे देते, आणि पुरवठादाराच्या अहवालात त्या दाखवलेल्या असाव्यात.
- संकुचन सामर्थ्य (compressive strength), IS 3495 (Part 1) मध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे चाचणी केली जाते (clause 7.1).
- कोरडे होताना आकुंचन (drying shrinkage), IS 4139 नुसार (clause 7.2).
- पांढरे क्षार, IS 3495 (Part 3) मध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे चाचणी केली जाते (clause 7.3).
- पाणी शोषण (water absorption), थंड पाण्यात 24 तास बुडवल्यानंतर, IS 3495 (Part 2) नुसार (clause 7.4).
- मापे, विटांच्या एका नमुन्यावर मोजली जातात (clause 5.2.1).
मानक सांगते की विटांच्या नमुना घेण्याचे आणि अनुरूपतेचे निकष दुसऱ्या मानकात दिल्याप्रमाणे असणे आवश्यक आहे: “Sampling and criteria for conformity of the bricks shall be as given in IS 5454” (clause 8.1). म्हणजेच किती विटांचे नमुने घेतले जातात याचा नियम दुसऱ्या मानकात आहे. हे मार्गदर्शन तो सांगत नाही.
विटांवर खुणा कशा केलेल्या असतात?
मानक सांगते की प्रत्येक वीट योग्य पद्धतीने उत्पादकाच्या ओळख खुणेने किंवा आद्याक्षरांनी चिन्हांकित केलेली असणे आवश्यक आहे: “Each brick shall be marked in a suitable manner with the manufacturer’s identification mark or initials” (clause 9.1). तसेच विटांवर मानक चिन्ह असू शकते असेही मानक म्हणते: “may also be marked with the Standard Mark” (clause 9.2). मानक चिन्ह (Standard Mark) BIS कायद्याद्वारे नियंत्रित केले जाते. म्हणून विटेवरील खूण तुम्हाला उत्पादक कोण ते सांगते, आणि मानक चिन्ह दाखवते की उत्पादकाकडे त्या विटेसाठी BIS परवाना आहे. दोन्ही मागा.
साइटवर तुम्ही काय तपासू शकता?
हा भाग व्यवहारातील मुद्दे आहेत, मानकाचा नियम नाही. मानक या विटांसाठी साइटवरील भार चाचणी किंवा साठवणुकीचा नियम देत नाही.
- वर्ग, चाचणी निकाल आणि चाचणीची तारीख असलेला पुरवठादाराचा चाचणी अहवाल.
- विटांवरील खुणा, आणि मानक चिन्ह दाखवलेले आहे की नाही.
- विटा दोषविरहित आहेत का, दृश्य भेगा किंवा वाकडेपणा नसलेल्या, आणि चौकोनी कडा व तीक्ष्ण कोपरे असलेल्या.
- एका ओळीतील विटा टेपने मोजलेल्या, लांबी एकसारखी आहे का ते तपासण्यासाठी.
- काही विटा खाली टाकलेल्या किंवा ठोकलेल्या, भेग सुचवणारा मंद आवाज आहे का ते ऐकण्यासाठी.
- वापरण्यापूर्वी विटा झाकलेल्या आणि ओल्या जमिनीपासून दूर ठेवलेल्या.
तुम्ही कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हा भाग व्यवहारातील मुद्दे आहे.
- चाचणी अहवाल आणि खुणा याशिवाय माल स्वीकारणे.
- दृश्य भेगा किंवा तुटलेले कोपरे असलेल्या विटा भिंतीत वापरणे.
- वेगवेगळ्या लॉटमधील विटा मिसळणे, प्रत्येक वीट तपासल्याशिवाय.
- विटा पावसात उघड्या ठेवणे, रचण्यापूर्वी कोणतेही संरक्षण न देता.
- फ्लाय ॲश वीट प्रत्येक भिंतीत मातीच्या विटेसारखीच आहे असे गृहीत धरणे. प्रत्येक वीट कुठे वापरायची ते इंजिनिअर ठरवतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
फ्लाय ॲश वीट मातीच्या विटेइतकी मजबूत असते का?
मानक सांगते की फ्लाय ॲश-चुना विटा मातीच्या विटांप्रमाणे विटकामासाठी योग्य आहेत, आणि त्यासाठी स्वतःच्या सामर्थ्य आवश्यकता ठरवते. या मार्गदर्शनात सामर्थ्याचे मूल्य दिलेले नाही. तुम्हाला दिल्या जाणाऱ्या विटांचे चाचणी अहवाल एकमेकांशी तुलना करा.
तुम्ही साइटवर विटेची सामर्थ्य चाचणी करू शकता का?
मानक साइटवरील भार चाचणी देत नाही. सामर्थ्याची चाचणी मानकाने दिलेल्या पद्धतींनुसार प्रयोगशाळेत केली जाते. पुरवठादाराकडून अहवाल मागा, आणि तुमच्या साइटवर चाचणी आवश्यक आहे का ते इंजिनिअरला विचारा.
मानक चिन्हाचा अर्थ काय?
मानक चिन्ह दाखवते की विटा BIS प्रणालीअंतर्गत प्रमाणित आहेत. मानक सांगते की विटांवर ते असू शकते, आणि त्याचे नियंत्रण BIS कायद्याद्वारे होते. पुरवठादाराला प्रमाणपत्र दाखवायला सांगा.
संबंधित मार्गदर्शन
हे मार्गदर्शन सामान्य माहितीसाठी आहे. डिस्क्लेमर (इंग्रजी) वाचा. तुमच्या घरासाठी विटा आणि भिंत तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
स्रोत
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.