थोडक्यात उत्तर
लॅटराइट दगडी भिंत बांधण्यापूर्वी तुम्ही काय तपासावे? लॅटराइट दगड खाणीतून नुकताच काढल्यावर मऊ असतो आणि उघड्यावर राहिल्यावर कडक होतो. IS 3620 भिंती आणि विभाजनांसाठीच्या लॅटराइट ब्लॉकना लागू होते, आणि ते मागते की ब्लॉक भेगा आणि दोषांपासून मुक्त असावेत. IS 1597 Part 1 रबल दगडी बांधकाम व्यापते, त्यात ओले करणे, पॉइंटिंग आणि क्युरिंगवरील नियम आहेत. IS 3620 मधील एकमेव पावसाचा नियम असा आहे की ब्लॉक मुरताना पावसापासून दूर ठेवावेत. दोन्ही मानके किनारपट्टी किंवा पावसाळ्यातील एक्स्पोजरसाठी लॅटराइटचा नियम देत नाहीत, म्हणून तुमच्या साइटसाठी भिंत इंजिनिअर ठरवतो.
या पानावर (9)
लॅटराइट (laterite) हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवर सापडणारा तांबूस रंगाचा दगड आहे, आणि केरळ, गोवा आणि कोकणातील अनेक घरांच्या भिंती त्यापासून बांधलेल्या आहेत. लॅटराइट खणून काढल्यावर पहिल्यांदा मऊ आणि सच्छिद्र असतो, आणि हवेच्या संपर्कात आल्यावर कडक होतो. हे मार्गदर्शन सांगते की भारतीय मानके लॅटराइट ब्लॉक आणि दगडी बांधकामाबद्दल काय म्हणतात, त्यात काय सोडले आहे आणि साइटवर काय तपासावे. या मार्गदर्शनात ताकद, शोषण किंवा मसाल्याच्या प्रमाणाचे कोणतेही आकडे दिलेले नाहीत. दोन्ही मानके लॅटराइटसाठी किमान गुणधर्म ठरवतात, पण त्यांचे आकडे सारखे नाहीत, म्हणून पुरवठादाराचे चाचणी निकाल आणि इंजिनिअरची रचना भिंत ठरवतात.
IS 3620 काय व्यापते?
IS 3620 हे बांधकामासाठी लॅटराइट दगडी ब्लॉकचे मानक आहे. त्याच्या शब्दांत, ते भिंती आणि विभाजनांच्या बांधकामात वापरल्या जाणाऱ्या, लॅटराइट दगडापासून बनवलेल्या आयताकृती ब्लॉकसाठी मापे, भौतिक गुणधर्म आणि कारागिरीच्या आवश्यकता ठरवते: “lays down the requirements for dimensions, physical properties, and workmanship of rectangular blocks made from laterite stone, used in the construction of walls and partitions” (clause 1.1).
प्रस्तावना दगडाचे स्वरूप स्पष्ट करते. ती म्हणते की लॅटराइट बांधकामात मुख्यतः चिनाईसाठी ब्लॉक म्हणून वापरला जातो: “is mainly used as building blocks for construction of masonry in building” (clause 0.2). ती असेही म्हणते की “Freshly quarried laterite is soft and porous but when exposed to atmospheric conditions it hardens and makes a very tough material” (clause 0.3).
मानक म्हणते की दगडाचे गुणधर्म ठिकठिकाणी खूप बदलतात: “vary considerably from place to place” (clause 0.3). प्रस्तावनेत लॅटराइट सापडणाऱ्या प्रदेशांमध्ये केरळ, गोवा आणि महाराष्ट्र यांचा उल्लेख आहे (clause 0.2). त्यात कोकणाचा उल्लेख नाही, म्हणून कोकणातील दगडाचे गुणधर्म त्याच्या स्वतःच्या आधारावर तपासावेत.
ब्लॉक कसे तयार करावेत?
मानक म्हणते की ब्लॉक मसाल्याच्या बांधकामात वापरण्यापूर्वी शक्यतो तीन महिने उघड्यावर ठेवावेत, जेणेकरून पुरेसे स्थिरीकरण होईल: “exposed preferably for a period of three months before being used in the construction of masonry to ensure adequate stabilization” (clause 2.2). ते असेही म्हणते की पावसाचा संपर्क टाळावा: “exposure to rains should be avoided”. हा कालावधी मानकाचा स्वतःचा शब्द आहे, आणि कामात त्याचे पालन करायचे की नाही हे इंजिनिअर ठरवतो.
ब्लॉकमध्ये दोष नसणे आवश्यक आहे. मानक म्हणते: “The stone blocks shall be without any soft veins, cracks, cavities, flaws and similar imperfections” (clause 2.1). ब्लॉकचा आकार सारखा असावा, कडा काटकोनात सरळ असाव्यात (clause 5.1).
मानक ब्लॉकवर उत्पादकाची खूण ठेवण्यास परवानगी देते, पण ती ऐच्छिक ठेवते. ते म्हणते की ब्लॉकवर “may be marked in a suitable manner” (clause 6.1). पुरवठादाराला लॉट कसा ओळखला जातो ते विचारा.
IS 1597 भिंतीबद्दल काय सांगते?
IS 1597 Part 1 रबल दगडी बांधकाम व्यापते. त्यात लॅटराइट भिंतीसाठी कोणताही नियम नाही. त्याच्या Table 1 मध्ये लॅटराइटची किमान क्रशिंग ताकद दिली आहे, आणि त्याचे इतर नियम दगडासाठी सर्वसाधारणपणे लागू होतात. लॅटराइट भिंतीसाठी त्याचे चार नियम महत्त्वाचे आहेत:
- ओले करणे. दगड रचण्यापूर्वी मसाल्यातील पाणी शोषले जाऊ नये म्हणून दगड पुरेसे ओले करणे आवश्यक आहे: “Stones shall be sufficiently wetted before laying to prevent absorption of water from mortar” (clause 8.6).
- मसाला. मसाल्याची निवड निवडलेल्या दगडासाठी आणि प्रचलित हवामानासाठी मुख्यतः स्थानिक अनुभव आणि व्यवहारातील मुद्द्यांवर आधारित असणे आवश्यक आहे: “The choice of mortar shall essentially be based on local experience and practice for use with the stone selected and the climatic conditions prevailing” (clause 7.4). मानक लॅटराइटसाठी मसाल्याचे प्रमाण देत नाही.
- पॉइंटिंग. शक्य तितके पॉइंटिंग टाळणे आवश्यक आहे: “Pointing shall be avoided as far as possible” (clause 8.10). जिथे सांधे पॉइंट केलेले असतात, तिथे मानक रबलच्या प्रकारावर अवलंबून असणारी कमाल सांधा जाडी ठरवते (clause 8.10).
- क्युरिंग (curing). सिमेंट किंवा संमिश्र मसाल्यासह, बांधकाम सर्व बाजूंनी किमान सात दिवस सतत ओलसर ठेवले जाते: “kept constantly moist on all the faces for a minimum period of seven days” (clause 8.11). चुन्याच्या मसाल्यासह, क्युरिंग रचल्यानंतर दोन दिवसांनी सुरू होते आणि सात दिवस चालते.
मानक असेही म्हणते की शक्य तितके उभे सांधे एकमेकांपासून सरकवलेले असणे आवश्यक आहे: “Vertical joints shall be staggered as far as possible” (clause 8.7.4). आणि पावसाचे पाणी आत शिरणे हे “the rate of absorption of water by stone or by the mortar and also the extent of cracks present in the masonry” यावर अवलंबून असते (clause 7.3).
मानकांमध्ये काय नाही?
IS 3620 मधील एकमेव पावसाचा नियम असा आहे की ब्लॉक मुरत असताना पावसापासून दूर ठेवावेत (clause 2.2). मानके वापरात असताना पाऊस, किनारपट्टी किंवा पावसाळ्यासाठी लॅटराइटचा विशिष्ट नियम देत नाहीत. ती लॅटराइट भिंतींसाठी भिंतीची उंची, मजल्यांची मर्यादा किंवा भार मर्यादा देत नाहीत. ती प्लिंथचा तपशील आणि लॅटराइटसाठी मसाल्याचे प्रमाण देत नाहीत. त्यामुळे भिंत, तिचा प्लास्टर आणि वॉटरप्रूफिंग तुमच्या साइटसाठी इंजिनिअरने ठरवायचे आहेत. पाऊस आणि एक्स्पोजर महत्त्वाचे आहेत, कारण मानक पावसाचे पाणी आत शिरणे हे दगडाच्या शोषणावर आणि भेगांवर अवलंबून असल्याचे सांगते.
तुम्ही काय तपासावे?
हा विभाग व्यवहारातील मुद्दे आहे, संहितेचा नियम नाही.
- ब्लॉक एकाच खाणीतील आहेत, आणि पुरवठादार लॉटची मापे व त्याची स्थिती दाखवू शकतो.
- ब्लॉक भेगा, मऊ शिरा आणि पोकळ्यांपासून मुक्त आहेत, आणि वापरण्यापूर्वी पावसापासून दूर साठवलेले होते.
- ब्लॉक रचण्यापूर्वी ओले केलेले आहेत.
- सांधे पातळ ठेवलेले आहेत, आणि उभे सांधे सरकवलेले आहेत.
- इंजिनिअर मागतो तितक्या क्युरिंग कालावधीसाठी भिंत ओलसर ठेवलेली आहे.
- भिंतीच्या एक्स्पोजरसाठी प्लास्टर, रेंडर आणि वॉटरप्रूफिंग इंजिनिअरने ठरवलेले आहे.
तुम्ही कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हा विभाग व्यवहारातील मुद्दे आहे.
- कोरडे ब्लॉक रचणे, ज्यामुळे ब्लॉक मसाल्यातील पाणी शोषून घेतात.
- ब्लॉकचे ढीग उघड्यावर लावणे, जिथे वापरण्यापूर्वी पाऊस त्यांना भिजवू शकतो.
- जाड सांधा वापरणे आणि मग त्यात खरखरीत पॉइंटिंग भरणे.
- भिंत बांधल्यानंतर पहिल्या दिवसांत तिला कोरडे होऊ देणे.
- एका खाणीतील दगड दुसऱ्या खाणीसाठी वापरणे, त्याची स्थिती तपासल्याशिवाय.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
लॅटराइट भिंत घरासाठी पुरेशी मजबूत आहे का?
या मार्गदर्शनात ताकदीचे कोणतेही मूल्य दिलेले नाही. मानके लॅटराइटसाठी किमान गुणधर्म ठरवतात, आणि दोन मानकांमध्ये ते वेगळे आहेत. पुरवठादाराचे चाचणी निकाल आणि इंजिनिअरची रचना भिंत ठरवतात.
लॅटराइट भिंतींना प्लास्टर लागते का?
IS 1597 Table 3 रबल भिंतींसाठी सर्वसाधारण मार्गदर्शन देते: सॉलिड भिंतींना आडोसा असलेल्या आणि मध्यम एक्स्पोजरमध्ये रेंडरिंगची शिफारस केली आहे. ते घडवलेल्या लॅटराइट ब्लॉकलाही लागू होते की नाही, हे इंजिनिअरने ठरवायचे आहे. इंजिनिअरला आणि रंगारीला विचारा.
किनारपट्टीवरील घरात तुम्ही लॅटराइट वापरू शकता का?
इंजिनिअरला विचारा. मानके लॅटराइटसाठी किनारपट्टीचा नियम देत नाहीत, आणि स्थानिक दगड आणि एक्स्पोजर भिंत ठरवतात.
संबंधित मार्गदर्शन
- विटांच्या भिंतीसाठी मसाल्याचे प्रमाण
- प्लिंथ आणि भिंतींसाठी दगडी बांधकाम: रँडम रबल विरुद्ध कोर्स्ड रबल (इंग्रजी)
हे मार्गदर्शन सामान्य माहितीसाठी आहे. डिस्क्लेमर (इंग्रजी) वाचा. भिंतीसाठी दगड, मसाला आणि फिनिश तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
स्रोत
- IS 3620:1979, Laterite stone block for masonry. Clauses 1.1, 2.1, 2.2, 5.1, 6.1 and Table 2, and the Foreword clauses 0.2 and 0.3, read from a public copy checked on page images. The scan shows the standard reaffirmed in 2003; the BIS validity date was not checked.
- IS 1597 (Part 1):1992, Construction of stone masonry: code of practice, Part 1 rubble stone masonry. Clauses 1.1, 7.3, 7.4, 8.6, 8.7.4, 8.10, 8.11, Table 1 and Table 3 read from a public copy checked on page images. The standard covers rubble stone masonry in general, not laterite specifically. The scan shows the standard reaffirmed in 2002; the BIS validity date was not checked.
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.