थोडक्यात उत्तर
प्लिंथ संरक्षण म्हणजे काय, आणि तुमच्या घराला ते लागते का? प्लिंथ संरक्षण म्हणजे घराच्या भिंतीच्या पायथ्याभोवती घातलेला, भिंतीपासून दूर उतार असलेला फरसबंदी किंवा काँक्रीटचा ॲप्रन. तो पाऊस आणि पृष्ठभागावरील पाणी पायापासून दूर ठेवण्यास मदत करतो. हँडबुक SP 25 म्हणते की प्लिंथ संरक्षण काही प्रमाणात मदत करते, आणि आकसू शकणाऱ्या मातीवर गरज असेल तिथे वॉटरप्रूफ ॲप्रनची मागणी करते. ॲप्रनचा आकार, उतार आणि फिनिश तुमच्या प्लॉटसाठी तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
या पानावर (8)
घराच्या पायाचा शत्रू पाणी आहे. पाऊस छतावर आणि भिंतींवर पडतो, खाली वाहतो आणि प्लिंथलगतची माती भिजवतो. मग घराखालची माती फुगू शकते, मऊ होऊ शकते किंवा वाहून जाऊ शकते. प्लिंथ संरक्षण हा तो थर आहे जो हे पाणी दूर ठेवतो. त्यालाच ॲप्रन असेही म्हणतात. हे मार्गदर्शन सांगते की ते काय आहे, भारतीय हँडबुक आणि पुराबाबतच्या एका मार्गदर्शक तत्त्वाने त्याबद्दल काय म्हटले आहे, काय तपासायचे आणि काय चुकते. यात आकार, उतार किंवा खर्च दिलेले नाहीत. ते तुमच्या प्लॉटसाठी तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
प्लिंथ संरक्षण म्हणजे काय?
प्लिंथ संरक्षण म्हणजे इमारतीच्या भिंतींच्या पायथ्याशी, इमारतीभोवती चारही बाजूंनी घातलेली फरसबंदी किंवा काँक्रीटची पृष्ठभाग. ती भिंतीपासून दूर उतार असलेली असते, त्यामुळे भिंतीच्या पायथ्याशी जमिनीत मुरण्याऐवजी पाणी वाहून जाते.
इमारतींमधील भेगांवरील भारतीय हँडबुक, SP 25, याचा उद्देश एका वाक्यात सांगते. प्लिंथ संरक्षण पावसाचे आणि पृष्ठभागावरील पाणी पायात झिरपणे रोखण्यास कित्येक अंशी मदत करते: “Plinth protection around the building helps to some extent in preventing seepage of rain and surface water into the foundation, thereby obviating the possibility of settlement cracks” (clause 7.4). हँडबुक असेही म्हणते की फारशी दाट नसलेल्या मातीवरील इमारतीसाठी, कधीकधी सेटलमेंट सुरू होते, जेव्हा “when water due to unusually heavy rains or unexpected floods gets into the foundation” (clause 7.4).
“helps” हा शब्द महत्त्वाचा आहे. प्लिंथ संरक्षण हा पाणी पायापासून दूर ठेवण्याचा एक भाग आहे. ते चांगल्या ड्रेनेजची, भक्कम छताची किंवा भक्कम भिंतीची जागा घेत नाही.
हे का महत्त्वाचे आहे?
फुगणाऱ्या आणि आकसणाऱ्या मातीवर हँडबुक अधिक तपशीलवार आहे. clause 7.2 म्हणते की इमारतीभोवती वॉटरप्रूफ ॲप्रन देऊन इमारतीखालच्या मातीतील ओलाव्याचे बदल मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकला असता: “Variation in moisture content of soil under the foundation of a building could be considerably reduced by providing a waterproof apron all round the building.” clause 10.6(c) जोडते की आवश्यकता असेल तेथे इमारतीभोवती वॉटरप्रूफ ॲप्रन दिला जावा: “Also when necessary, a water-proof apron should be provided all round the building to minimize moisture changes in soil under the building.” “when necessary” हे शब्द ॲप्रन अटीवर अवलंबून ठेवतात, आपोआप नव्हे. याच विषयावर आमचे मार्गदर्शन पाहा: काळी कापूस माती आणि घरांना भेगा का पडतात.
पूरप्रवण भागात, BMTPC च्या मार्गदर्शक तत्त्वात ॲप्रनचे वर्णन उतार असलेला पक्का (pucca) ॲप्रन असे केले आहे. ते म्हणते की ॲप्रन भिंतीच्या सर्वात महत्त्वाच्या भागाचे थेट पावसाच्या नुकसानीपासून, स्पाउट्समधून पडणाऱ्या पाण्यापासून आणि कमी कालावधीच्या तीव्र पावसात वाहणाऱ्या कमी खोलीच्या पाण्यापासून संरक्षण करेल: “will protect the most critical part of the wall from direct rain damage, falling water from the spouts and low-depth water flow during high intensity rains of short duration” (clause 11.2(5)). त्याच clause मध्ये पूरप्रवण घरांसाठी ॲप्रनची किमान रुंदी ठरवली आहे. हे मार्गदर्शन ती आकृती पुन्हा देत नाही, कारण ती पुराच्या धोक्याचे मूल्य आहे, प्रत्येक प्लॉटसाठीचा नियम नाही.
ॲप्रनचे स्वरूप कसे असावे?
आम्ही वाचलेले स्रोत प्रत्येक घराला लागू होईल असा एकच आकार किंवा उतार देत नाहीत. पूर-मार्गदर्शक तत्त्व भिंतीपासून “sloping away” असा ॲप्रन मागते, आणि त्याला पक्का म्हणते, म्हणजे घन आणि पूर्ण केलेला पृष्ठभाग. हँडबुक जिथे ओलाव्यावर नियंत्रण लागते तिथे “all round the building” असा ॲप्रन मागते.
तुमच्या प्लॉट आणि मातीसाठी रुंदी, उतार, जाडी आणि फिनिश ठरवण्यास इंजिनिअरला सांगा. ड्रॉइंग किंवा लिखित स्पेसिफिकेशन मागा, जेणेकरून गवंडी जे ठरले आहे ते बांधतो. मातीचे सर्वेक्षण इंजिनिअरला ठरवण्यास मदत करते (पाहा: घर बांधण्यापूर्वी मातीची तपासणी).
तुम्ही काय तपासावे?
हा विभाग व्यवहारातील मुद्दे आहे, संहितेचा नियम नाही. पहिल्या जोरदार पावसानंतर घराभोवती फेरफटका मारा आणि तपासा:
- ॲप्रन भिंतीपासून दूर उतार असलेला आहे, त्यामुळे त्याच्या विरुद्ध पाणी साचत नाही.
- ॲप्रनला भेग नाही, विशेषतः जिथे तो भिंतीला मिळतो तिथे.
- ॲप्रन आणि भिंत यांच्यातील जोड सीलबंद आहे, त्यामुळे पाणी ॲप्रनच्या मागे खाली वाहत जात नाही.
- पावसाचे पाइप ॲप्रनच्या कडेच्या पलीकडे पाणी सोडतात, ॲप्रनवर नाही.
- माती किंवा आच्छादन (mulch) ॲप्रनच्या कडेच्या वर, भिंतीलगत रचलेले नाही.
- ॲप्रनच्या खालून किंवा बाजूने माती वाहून गेलेली नाही.
- झाडे भिंतीच्या इतक्या जवळ लावलेली नाहीत की त्यांची मुळे किंवा पाने पायथ्याशी पाणी धरून ठेवतात.
काय चुकते?
हा विभाग व्यवहारातील मुद्दे आहे.
- उतार न दिलेला किंवा सपाट घातलेला ॲप्रन, ज्यामुळे भिंतीजवळ पाणी साचते. ही सर्वात सामान्य चूक आहे.
- गटर किंवा पावसाचा पाइप ॲप्रनच्या कडेवर पाणी सांडणे. मग पाणी भिंतीपासून दूर जाण्याऐवजी भिंतीवरून खाली वाहते.
- भिंतीजवळचे गळके पाइप, नळ किंवा भिंतीजवळ पाणी देणे, ज्यामुळे ॲप्रनचा पायथा भिजतो.
- भिंतीच्या जोडाजवळ भेग पडलेला, सीलबंद न केलेला ॲप्रन.
- जमिनीवर न घालता प्लिंथच्या वर घातलेला ॲप्रन, त्यामुळे तो पाणी दूर नेत नाही.
ॲप्रन चांगल्या दुरुस्तीत ठेवा. आमची पावसाळ्यापूर्वीची चेकलिस्ट सुचवते त्याप्रमाणे, प्रत्येक पावसाळ्यापूर्वी आणि पाणी साचून राहते अशा कोणत्याही जोरदार पावसानंतर तो तपासा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
तुमच्या ॲप्रनची रुंदी किती असावी?
पूर-मार्गदर्शक तत्त्व पूरप्रवण घरांसाठी किमान रुंदी ठरवते, पण हे मार्गदर्शन ती पुन्हा देत नाही, कारण ती पुराच्या धोक्याचे मूल्य आहे. हँडबुक प्रत्येक घरासाठी रुंदी देत नाही. तुमच्या प्लॉट आणि मातीसाठी रुंदी इंजिनिअरला विचारा.
तुमच्या ॲप्रनचा उतार किती असावा?
स्रोत भिंतीपासून “sloping away” असे म्हणतात. ते प्रत्येक घरासाठी उताराचे मूल्य देत नाहीत. उतार आणि फिनिश इंजिनिअरला विचारा.
प्रत्येक घराला प्लिंथ संरक्षण लागते का?
हँडबुक म्हणते की प्लिंथ संरक्षण पाणी पायापासून दूर ठेवण्यास काही प्रमाणात मदत करते. आकसू शकणाऱ्या मातीसाठी, ते गरज असेल तिथे वॉटरप्रूफ ॲप्रनची मागणी करते. तुमच्या मातीसाठी आणि साइटसाठी इंजिनिअर ठरवतो.
संबंधित मार्गदर्शन
- काळी कापूस माती: घरांना भेगा का पडतात आणि इंजिनिअर काय तपासतो
- घरासाठी प्लिंथची उंची: पातळी, किमान उंची आणि ती कोण ठरवतो
- ओलसर भिंती: वरच्या दिशेने येणारा ओलावा, झिरपणे किंवा संक्षेपण आणि त्यावरील उपाय
- घर बांधण्यापूर्वी मातीची तपासणी: ती काय आहे आणि ती का महत्त्वाची आहे
- ड्राइव्हवेसाठी पेव्हर ब्लॉक: ते कसे घातले जातात आणि ते का खराब होतात (इंग्रजी)
हे मार्गदर्शन सामान्य माहितीसाठी आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. तुमच्या घरासाठी ॲप्रन तुमचा इंजिनिअर ठरवतो.
स्रोत
- SP 25(S&T):1984, Handbook on causes and prevention of cracks in building. Clauses 7.2, 7.4 and 10.6(c) read from page images. A handbook, not a code of practice. Not withdrawn per the BIS record (valid to 2030-03-31).
- BMTPC, flood-resistance guidelines for housing (2010), clause 11.2(5). A flood-hazard guideline. Its figures are not used in this guide.
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.