थोडक्यात उत्तर
भारतातील घरासाठी प्लिंथची किमान उंची किती आहे? मॉडेल बिल्डिंग बायलॉज 2016 असे सांगतात की प्लिंथ सभोवतालच्या जमिनीच्या पातळीपासून 450 mm पेक्षा कमी नसणे आवश्यक आहे, आणि साइटचे चांगले ड्रेनेज होणे आवश्यक आहे. प्रत्येक राज्य किंवा शहर बायलॉजमध्ये स्वतःचा आकडा ठरवते, आणि काही ठिकाणी त्याऐवजी रस्त्यापासून मोजले जाते. तुमच्या प्लॉटसाठी लागू असलेला आकडा मंजूर आराखडा आणि तुमच्या स्थानिक संस्थेचा बायलॉज यामध्ये तपासा.
या पानावर (9)
प्लिंथ म्हणजे घराचा तो भाग जो जमीन आणि त्यावरील मजला यांच्यामध्ये असतो. त्याची उंची मजला जमिनीपासून किती वर बसतो हे ठरवते, आणि त्यामुळे पावसाचे आणि पुराचे पाणी खोल्यांपासून किती चांगले दूर राहते हेही ठरते. ही आकडेवारी बांधकाम बायलॉजमध्ये लिहिलेली असते, त्यामुळे तुमच्या घराचा आकडा मंजूर आराखड्यावर दिलेला असतो, ब्लॉगवर वाचलेला नव्हे. हे पान राष्ट्रीय मॉडेलचा आकडा देते, राज्यांचे नियम कसे वेगळे आहेत ते दाखवते, आणि काय तपासायचे ते सांगते. त्यात बीमचे आकार, डँप-प्रूफ कोर्सची उंची किंवा खर्च दिलेला नाही.
प्लिंथ म्हणजे काय?
मॉडेल बायलॉज प्लिंथची व्याख्या अशी करतात: “the portion of a structure between the surface of the surrounding ground and surface of the floor immediately above the ground.” म्हणजे प्लिंथ हा मेसनरी (masonry) किंवा काँक्रीटचा भाग आहे जो मजला वर उचलतो. तिची उंची इमारतीभोवतीच्या जमिनीपासून मोजली जाते.
प्लिंथ म्हणजे प्लिंथ बीम नव्हे, जो भिंतीखालील स्ट्रक्चरल बीम आहे. त्यासाठी प्लिंथ बीमवरील पान वाचा.
प्लिंथ आणि प्लिंथ एरिया एकच नाहीत. मॉडेल बायलॉज प्लिंथ एरियाची वेगळी व्याख्या करतात: “the built up covered area measured at the floor level of the basement or of any storey.” प्लिंथ एरिया म्हणजे गणनेसाठी वापरले जाणारे फरशीचे क्षेत्र, उदाहरणार्थ फ्लोर एरिया रेशो (FAR). ते FAR आणि FSI पान स्पष्ट करते.
मॉडेलनुसार किमान उंची किती आहे?
मॉडेल बिल्डिंग बायलॉज 2016 सांगतात की प्लिंथ अशा ठिकाणी असणे आवश्यक आहे की “adequate drainage of the site is assured.” नंतर ते उंची ठरवतात: “The height of the plinth shall be not less than 450 mm from the surrounding ground level.” मॉडेल असेही सांगते की आतील अंगण त्याला लागू असलेल्या जमिनीच्या पातळीपेक्षा किमान 150 mm उंच करणे आवश्यक आहे.
मॉडेल हे मार्गदर्शक आहे. त्याच्या प्रस्तावनेत म्हटले आहे की ते राज्य सरकारे, नागरी स्थानिक संस्था आणि विकास प्राधिकरणांच्या मार्गदर्शनासाठी तयार केले आहे, जेणेकरून त्यांना स्वतःचे बायलॉज सुधारण्यास मदत व्हावी. राज्य किंवा शहराने आकडा स्वीकारेपर्यंत मॉडेलचा आकडा तुमच्या प्लॉटला बंधनकारक नियम नसतो.
राज्यांचे नियम कसे वेगळे असतात?
संदर्भ रेषा आणि आकडा दोन्ही ठिकाणानुसार बदलतात. दोन उदाहरणे दाखवतात की स्थानिक नियम का महत्त्वाचा आहे.
| ठिकाण | प्लिंथचा नियम | कुठून मोजले जाते |
|---|---|---|
| मॉडेल बिल्डिंग बायलॉज 2016 (मॉडेल, स्वीकारण्यासाठी) | 450 mm पेक्षा कमी नाही | सभोवतालच्या जमिनीची पातळी |
| महाराष्ट्र, UDCPR 2020 (कलम 9.1) | 30 cm पेक्षा कमी नाही; पूर क्षेत्रात, उच्च पूर पातळीपेक्षा किमान 45 cm वर | सभोवतालच्या जमिनीची पातळी (पूर क्षेत्रासाठी, उच्च पूर पातळी) |
| पुदुच्चेरी (2013 मध्ये सुधारित, प्लिंथची व्याख्या) | 450 mm पेक्षा कमी नाही | इमारतीच्या समोरील बाजूस रस्त्याची सरासरी पातळी |
म्हणून 450 mm हाच आकडा एका ठिकाणी जमिनीपासून, तर दुसऱ्या ठिकाणी रस्त्यापासून मोजला जाऊ शकतो. तुमच्या शहराचा नियम वाचा, आणि मंजूर आराखडा त्याच्या पातळीसाठी कोणती रेषा वापरतो ते तपासा.
महाराष्ट्राच्या नियमांत कव्हर्ड पार्किंग आणि गॅरेजसाठी वेगळा आकडाही दिला आहे: ते सभोवतालच्या जमिनीपासून किमान 15 cm उंच केलेले असणे आवश्यक आहे. UDCPR नियम महाराष्ट्रातील नियोजन प्राधिकरणांना लागू होतो, राज्यातील प्रत्येक शहराला नव्हे, त्यामुळे तो संपूर्ण राज्यासाठीचा नियम नाही. पुदुच्चेरीचा नियम, 2013 च्या सुधारणेमधून आलेला, त्या केंद्रशासित प्रदेशाच्या नियोजन क्षेत्रांना लागू होतो; विकसनशील भागांत जवळच्या मेटल्ड रस्त्याची सरासरी पातळी वापरली जाते. त्यानंतरच्या सुधारणांनी यापैकी कोणताही नियम बदलला आहे का, हे येथे तपासलेले नाही.
प्लिंथ ड्रेनेजसाठी का महत्त्वाचा आहे?
मॉडेल नियम प्लिंथची उंची ड्रेनेजशी जोडतो: प्लिंथ अशा प्रकारे ठेवणे आवश्यक आहे की साइटचे चांगले ड्रेनेज होईल. सपाट किंवा उतार असलेल्या प्लॉटवर प्लिंथ खूप खाली ठेवली तर पावसाचे पाणी आणि रस्त्यावरील पाणी मजल्यापर्यंत अधिक सहजपणे पोहोचते. इमारतीभोवतीचे चांगले ड्रेनेज हेही त्याच कामाचा भाग आहे, म्हणून भिंतींपासून जमीन कशी उतरवली जाईल ते तुमच्या इंजिनिअरला विचारा.
प्लिंथ ही पातळी आहे ज्यावरून घराचे उरलेले बांधकाम सुरू होते. प्लिंथ तपासली की भिंती, मजला आणि दारांच्या पातळ्या त्यावरून ठरतात.
प्लिंथ कधी तपासली जाते?
अनेक स्थानिक संस्था काम प्लिंथ पातळीपर्यंत पोहोचते तेव्हा सूचना किंवा तपासणी मागतात, जेणेकरून भिंती उभारण्यापूर्वी प्लिंथ मंजूर आराखड्याशी तपासता येईल. ही पायरी आणि नियम शहरानुसार वेगळे असतात. तुमच्या प्लॉटसाठी काय लागते आणि कधी, ते स्थानिक संस्थेकडे तपासा. घर बांधकाम टप्पे: चेकलिस्ट आणि तपासणी मध्ये नेहमीचे मुद्दे दिले आहेत.
तुम्ही कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हे व्यवहारातील मुद्दे आहेत, संहितेतील नियम नाहीत:
- ब्लॉगवरील आकडा नियम म्हणून वापरणे. 150 mm किंवा 1 m सारखा आकडा तुमच्या प्लॉटला बंधनकारक असलेले किमान नाही. स्थानिक बायलॉज आणि मंजूर आराखडा वापरा.
- संदर्भ रेषा गोंधळणे. प्लिंथ “above the road” आणि प्लिंथ “above the ground” ही वेगवेगळी मापे आहेत. तुमचा बायलॉज कोणती वापरतो ते तपासा.
- प्लिंथ तपासल्यानंतर मजला उंच करणे. तपासणीनंतर पातळीत कोणताही बदल झाला तर त्यासाठी मंजुरी आवश्यक असू शकते.
- प्लिंथ बसवल्यानंतर प्लॉटमध्ये माती भरणे. भिंतींभोवती ढीग केलेली माती जमिनीची पातळी बदलू शकते, आणि त्यासोबत प्लिंथची उंचीही.
- ड्रेनेजकडे दुर्लक्ष करणे. एकट्या प्लिंथने काम भागत नाही; जमीन भिंतींपासून उतरती असणे आवश्यक आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्लिंथची उंची कायद्याने निश्चित केलेली असते का?
मॉडेल बायलॉज 450 mm चा आकडा देतात, पण राज्य किंवा शहराने स्वीकारेपर्यंत मॉडेल कोणावरही बंधनकारक नसते. तुमच्या घराला लागू असलेला आकडा स्थानिक बायलॉजमध्ये असतो, आणि तो मंजूर आराखड्यावर दाखवलेला असतो.
450 mm सगळीकडे सारखाच असतो का?
नाही. मॉडेलचा आकडा सभोवतालच्या जमिनीपासून 450 mm आहे. महाराष्ट्राचा UDCPR 2020 सभोवतालच्या जमिनीपासून 30 cm सांगतो, आणि पुदुच्चेरी समोरच्या रस्त्याच्या सरासरी पातळीपासून 450 mm सांगतो. तुमच्या शहराचा नियम तपासा.
पूरप्रवण भागात प्लिंथची उंची किती असते?
काही राज्यांच्या नियमांत पूर क्षेत्रांसाठी मोठा आकडा दिलेला असतो. महाराष्ट्राचा UDCPR 2020 पूर क्षेत्रांत उच्च पूर पातळीपेक्षा किमान 45 cm वर असे सांगतो. महत्त्वाची पातळी तुमच्या प्लॉटसाठीची पूर पातळी आहे, म्हणून ती स्थानिक प्राधिकरणाकडे विचारा.
माझी प्लिंथची उंची कोण ठरवते?
तुमची स्थानिक संस्था किंवा विकास प्राधिकरण ते ठरवते, राज्य किंवा शहराच्या बायलॉजनुसार. मंजूर आराखड्यावर तुमच्या प्लॉटला लागू असलेला आकडा दाखवलेला असतो.
संबंधित मार्गदर्शन
- घराच्या बांधकाम आराखड्याची मंजुरी: पायऱ्या आणि कागदपत्रे
- घर बांधकाम टप्पे: चेकलिस्ट आणि तपासणी
- प्लिंथ बीमवरील पान
- खोलीचे आकार, छताची उंची आणि खिडक्या: मॉडेल बायलॉज काय म्हणतात
हे मार्गदर्शन सामान्य माहितीसाठी आहे. डिस्क्लेमर (इंग्रजी) वाचा. तुमची स्थानिक संस्था आणि तुमचा इंजिनिअर तुमच्या घराची प्लिंथ पातळी ठरवतात.
स्रोत
- MoHUA (earlier MoUD and TCPO), Model Building Bye-Laws 2016, clauses 4.2.1.1 and 4.2.1.2, and definitions 94 (plinth) and 95 (plinth area). A model for states and local bodies to adopt.
- Maharashtra, Unified Development Control and Promotion Regulations (UDCPR) 2020, clause 9.1 (plinth), items (i) and (ii).
- Puducherry, Notification G.O.Ms.No.02/2013-Hg (amending the Puducherry Building Bye-Laws and Zoning Regulations 2012), definition of plinth, item (i).
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.