थोडक्यात उत्तर
FAR म्हणजे काय, आणि FSI पेक्षा तो कसा वेगळा आहे? FAR (फ्लोर एरिया रेशो) म्हणजे इमारतीच्या सर्व मजल्यांवरील एकूण आच्छादित क्षेत्र, प्लॉटच्या क्षेत्रफळाने भागलेले. मॉडेल बिल्डिंग बायलॉज 2016 मध्ये FAR वापरला आहे आणि FSI ची व्याख्या केलेली नाही. अनेक भारतीय स्रोत त्याच कल्पनेसाठी FSI वापरतात. तुमच्या प्लॉटची मर्यादा राज्य किंवा शहराच्या मास्टर प्लॅन किंवा झोनल प्लॅनमधून ठरते, म्हणून ती स्थानिक प्राधिकरणाकडे तपासा.
या पानावर (8)
FAR आणि FSI जवळजवळ प्रत्येक प्लॉट आराखड्यावर आणि बांधकाम नियमांवरील जवळजवळ प्रत्येक लेखात दिसतात. ही दोन नावे अनेकदा एकच गोष्ट असल्यासारखी वापरली जातात. हे पान मॉडेल नियम काय सांगतात, ते काय वगळतात, आणि तुमच्या प्लॉटची मर्यादा कोण ठरवते ते समजावून सांगते. यात FAR किंवा FSI ची कोणतीही आकडेवारी नाही, शहरांच्या मर्यादा नाहीत आणि प्लॉटचे आकारही नाहीत.
FAR म्हणजे काय?
FAR म्हणजे फ्लोर एरिया रेशो (floor area ratio). मॉडेल बिल्डिंग बायलॉज 2016 त्याची कलम 1.1 मध्ये व्याख्या करतात, म्हणजे सर्व मजल्यांचे एकत्रित आच्छादित क्षेत्र (प्लिंथ क्षेत्र), या नियमांत विशेषतः सूट दिलेले क्षेत्र वगळता, त्याला प्लॉटच्या एकूण क्षेत्राने भागून मिळणारा भागाकार. मूळ मजकूर असा आहे: “the quotient obtained by dividing the combined covered area (plinth area) of all floors, excepting areas specifically exempted under these regulations, by the total area of the plot.” थोडक्यात:
FAR = सर्व मजल्यांचे एकूण आच्छादित क्षेत्र ÷ प्लॉटचे क्षेत्रफळ
| संज्ञा | मॉडेल मजकूर काय सांगतो | कुठे व्याख्या आहे |
|---|---|---|
| FAR (फ्लोर एरिया रेशो) | सर्व मजल्यांचे एकूण आच्छादित क्षेत्र, प्लॉटच्या क्षेत्रफळाने भागलेले | कलम 1.1 |
| आच्छादित क्षेत्र (covered area) | प्लिंथ पातळीच्या लगेच वर इमारतीने व्यापलेले जमिनीवरील क्षेत्र, काही जागा वजा करून | कलम 1.1 |
| FSI (फ्लोर स्पेस इंडेक्स) | मॉडेल मजकुरात व्याख्या नाही | कलम 1.1 मध्ये नाही |
या व्याख्येतील दोन भाग स्पष्ट करावे लागतात.
- आच्छादित क्षेत्र (covered area) म्हणजे “the ground area covered immediately above the plinth level covered by the building” (प्लिंथ पातळीच्या लगेच वर इमारतीने व्यापलेले जमिनीवरील क्षेत्र). त्यानंतर व्याख्या काही जागा वगळते, जसे की बाग, टाकी, गटार किंवा चेंबरसारख्या ड्रेनेज फिटिंग्ज, कंपाउंड भिंत, गेट, कॅनोपी (canopy), आणि किमान तीन बाजूंनी आणि आकाशाकडे उघडा असलेला झाकण नसलेला जिना. पूर्ण यादी कलमात आहे.
- प्लॉटचे क्षेत्रफळ म्हणजे प्लॉटचे क्षेत्र. मॉडेल मजकूर प्लॉटची व्याख्या “a parcel or piece of land enclosed by definite boundaries” अशी करतो.
हा रेशो एका दिलेल्या प्लॉटवर इमारतीला किती मजला क्षेत्र असण्याची परवानगी आहे हे सांगण्याचा एक मार्ग आहे. रेशो एक असेल तर एकूण मजला क्षेत्र प्लॉटच्या क्षेत्रफळाइतके असते. तुमच्या प्लॉटला लागू होणारा आकडा मॉडेल मजकुरात नाही. तो तुमच्या ठिकाणच्या नियमांतून येतो, जे खाली स्पष्ट केले आहे.
FSI म्हणजे काय?
FSI म्हणजे फ्लोर स्पेस इंडेक्स (floor space index). मॉडेल बिल्डिंग बायलॉज 2016 FSI ची व्याख्या करत नाहीत. ते फक्त FAR वापरतात. अनेक भारतीय स्रोत त्याच कल्पनेसाठी FSI वापरतात, आणि काही वेबसाइट म्हणतात की दोन्ही नावांचा अर्थ एकच आहे आणि फरक फक्त संख्या कशी लिहिली जाते त्यात आहे. इतर त्यांना वेगळे म्हणून वर्णन करतात. हे पान तो प्रश्न सोडवत नाही. तुमचा आराखडा किंवा तुमचे नियम एक शब्द वापरत असतील, तर वापरण्यापूर्वी त्या नियमांत त्याची व्याख्या कशी केली आहे ते वाचा.
माझ्या प्लॉटची मर्यादा कोण ठरवते?
मॉडेल मजकूर सांगतो की मर्यादा मास्टर प्लॅन किंवा झोनल प्लॅनमधून येते. कलम 1.0 म्हणते की “All mandatory Master Plan/Zonal Plan regulations regarding use, land use, coverage, FAR, set-back, open space, height, number of stories” हे बांधकाम बायलॉजना लागू होतात. कलम 1.1 मास्टर प्लॅनची व्याख्या अशी करते की ती “approved and notified by the State Government” असते. मॉडेल मजकूर असेही सांगतो की प्राधिकरण शहरी स्थानिक संस्था, शहरी विकास प्राधिकरण किंवा “as notified by the State Government” अशी दुसरी संस्था असू शकते.
म्हणून मॉडेल मजकूर कोणत्याही शहरासाठी FAR चे मूल्य देत नाही. राज्ये आणि शहरे ते ठरवतात, आणि त्यांचे आराखडे सुधारले जातात तेव्हा ते बदलू शकते. तुमच्या प्लॉटसाठी आणि तो ज्या झोनमध्ये येतो त्यासाठीचा सध्याचा आकडा स्थानिक प्राधिकरणाला विचारा.
उदाहरण (संकल्पना, आकडा नाही)
समजा, 1,000 sq ft चा प्लॉट आहे आणि इमारतीचे तळमजल्यावर 600 sq ft आणि पहिल्या मजल्यावर 600 sq ft प्लिंथ क्षेत्र आहे. सर्व मजल्यांवरील आच्छादित क्षेत्र 1,200 sq ft आहे. FAR 1,200 ÷ 1,000 = 1.2 आहे. या आकड्यात सर्व आच्छादित क्षेत्र मोजले आहे. नियमांनुसार सूट दिलेले कोणतेही क्षेत्र वगळले तर तो आकडा कमी होईल, आणि प्लॉटसाठीची मर्यादा तपासणे आवश्यक आहे. हे उदाहरण रेशो कसा काम करतो ते दाखवते. हा कोणत्याही ठिकाणासाठीचा नियम नाही.
मी कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हे मुद्दे व्यवहारातील मुद्दे आहेत, संहितेचे नियम नाहीत.
- वेबसाइटवरून FAR घेणे. व्यापारी पाने बदलणाऱ्या शहरांसाठीचे आकडे देतात. आकडा प्राधिकरणाकडून घ्या.
- प्लॉटचे क्षेत्रफळ चुकीच्या पद्धतीने मोजणे. प्लॉटचे क्षेत्रफळ म्हणजे सीमांच्या आतील जमीन, प्लॉटवरील बिल्ट-अप एरिया नव्हे.
- सूट दिलेल्या जागा विसरणे. सूट तुमच्या ठिकाणच्या नियमांत आहे. कोणत्या जागा मोजल्या जात नाहीत ते प्राधिकरणाला विचारा.
- FAR आणि FSI नेहमी एकच अर्थ देतात असे गृहीत धरणे. तुमच्या स्वतःच्या नियमांतील व्याख्या तपासा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
FAR आणि FSI एकच आहेत का?
मॉडेल नियम FAR वापरतात आणि FSI ची व्याख्या करत नाहीत. अनेक भारतीय स्रोत दोन्ही नावे एकाच रेशोसाठी वापरतात. त्यावर विसंबून राहण्यापूर्वी तुमच्या शहराच्या नियमांतील व्याख्या तपासा.
माझ्या प्लॉटसाठी FAR कोण देते?
तुमचे स्थानिक प्राधिकरण, मास्टर प्लॅन किंवा झोनल प्लॅनअंतर्गत. मॉडेल मजकूर मूल्य राज्य आणि शहरावर सोडतो.
बाल्कनी किंवा पार्किंगची जागा FAR मध्ये मोजली जाते का?
ते तुमच्या ठिकाणच्या नियमांवर अवलंबून आहे. मॉडेल मजकूर आच्छादित क्षेत्रातून काही जागा वगळतो, पण पूर्ण यादी आणि अटी नियमांत आहेत. प्राधिकरणाला विचारा.
सेंट किंवा गज मधील प्लॉट चौरस फुटात कसा रूपांतरित करू?
भारतातील जमिनीची क्षेत्रफळ एकके हे पान वापरा. त्यात प्रत्येक एककाचे रूपांतर दिले आहे. त्यानंतर FAR प्लॉटच्या क्षेत्रफळावर चौरस फूट किंवा चौरस मीटरमध्ये काढला जातो.
संबंधित मार्गदर्शन
- घराच्या बांधकाम आराखड्याची मंजुरी: पायऱ्या आणि कागदपत्रे
- भारतातील जमिनीची क्षेत्रफळ एकके: cent, guntha, gaj, marla, kanal, acre
हे मार्गदर्शन सर्वसाधारण माहितीसाठी आहे. अस्वीकरण (इंग्रजी) वाचा. तुमचे स्थानिक प्राधिकरण तुमच्या प्लॉटचे FAR ठरवते आणि तुमचा आराखडा मंजूर आहे का ते ठरवते.
स्रोत
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.