थोडक्यात उत्तर
बांधकामापूर्वी घरासाठी कोणते ड्रॉइंग्ज लागतात? मॉडेल बिल्डिंग बायलॉज 2016 परवानगीसाठी आराखड्यांची यादी देतात: साइट प्लॅन, एलिव्हेशन व सेक्शनसह बिल्डिंग प्लॅन, मागितल्यास सर्व्हिसेस प्लॅन, स्पेसिफिकेशन आणि मालकी हक्काचा पुरावा (ownership title). स्थानिक प्राधिकरणे आणखी कागदपत्रे मागू शकतात. IS 962 ड्रॉइंग संकेत (conventions) देते, जसे मापे millimetres मध्ये लिहिणे आणि सुधारणा नोंद (revision record). अर्ज करण्यापूर्वी तुमच्या आर्किटेक्ट आणि स्थानिक प्राधिकरणाकडून नेमकी यादी विचारा.
या पानावर (9)
बांधकाम परवानगीपूर्वी, आणि पहिली वीट लागण्यापूर्वी, घराला ड्रॉइंग्ज लागतात. ड्रॉइंग्जमधून काय बांधले जाणार, ते कुठे उभे राहणार आणि ते कसे बनवले जाणार हे दिसते. हे मार्गदर्शन मॉडेल बिल्डिंग बायलॉज 2016 ने दिलेली यादी, भारतीय मानक IS 962 मधील ड्रॉइंग नियम, आणि तुमच्या आर्किटेक्टला व स्थानिक प्राधिकरणाला काय विचारायचे ते मांडते. यात ड्रॉइंगमधील मापे, फी किंवा सॉफ्टवेअर दिलेले नाही. ते तुमच्या आर्किटेक्टकडून आणि प्राधिकरणाकडून मिळतात.
हे ड्रॉइंग्ज कोण मागते?
मॉडेल बिल्डिंग बायलॉज 2016 हे राज्य आणि स्थानिक संस्थांसाठी एक मॉडेल आहे. ते राज्य सरकारे, नागरी स्थानिक संस्था, नागरी विकास प्राधिकरणे इत्यादींच्या मार्गदर्शनासाठी आहेत, असे म्हणतात: “for the guidance of the State Governments, Urban Local Bodies, Urban Development Authorities, etc”. राज्य किंवा शहर ते स्वतःच्या नियमांद्वारे लागू करते, त्यामुळे तुमचे प्राधिकरण मागते ती यादीच ग्राह्य धरली जाते.
मॉडेल म्हणते की कोणीही इमारत बांधू नये किंवा बदलू नये, प्राधिकरणाकडून प्रत्येक इमारतीसाठी स्वतंत्र बांधकाम परवानगी आधी घेतल्याशिवाय: “without, first obtaining a separate building permit for each such building from the Authority” (clause 2.8.2). अर्जासोबत लोकेशन प्लॅन, साइट प्लॅन, उप-विभाजन / लेआउट प्लॅन, बिल्डिंग प्लॅन, सर्व्हिसेस प्लॅन, स्पेसिफिकेशन आणि देखरेखीचे प्रमाणपत्र, मालकी हक्काचा पुरावा आणि प्राधिकरणाने ठरवलेली इतर कागदपत्रे जोडणे आवश्यक आहे, असे मॉडेल म्हणते: “shall be accompanied by the location plan, site plan, subdivision / layout plan, building plan, services plan, specifications and certificate of supervision, ownership title and other documents as prescribed by the Authority” (clause 2.9.3).
मॉडेल बायलॉजने नाव दिलेले आराखडे
मॉडेलच्या अर्ज नमुन्यात मालक आणि व्यावसायिक यांनी सही करायचे आराखडे आणि स्पेसिफिकेशन दिलेले आहेत (Appendix A). त्यातील बाबी अशा:
- साइट प्लॅन. त्यात सीमा, रस्ते, अस्तित्वातील इमारती आणि इमारतीच्या तुलनेत उत्तर दिशा दाखवली जाते (clause 2.10.1).
- बिल्डिंग प्लॅन. मजल्यांचे प्लॅन, सेक्शन, एलिव्हेशन आणि गच्चीचा प्लॅन, हे सर्व मापांसह. सेक्शनमध्ये फूटिंग आणि स्लॅब दाखवले जातात, आणि उघड्या जागा त्यांच्या मापांसह शेड्यूल (schedule) मध्ये दाखवल्या जातात (clause 2.10.5).
- सर्व्हिसेस प्लॅन. जेथे प्राधिकरण तो आवश्यक करते (clause 2.10.7).
- पार्किंग आणि वाहतूक प्रवाह प्लॅन (clause 2.10.4), आणि लँडस्केप प्लॅन (clause 2.10.8).
- सर्वसाधारण स्पेसिफिकेशन साहित्य आणि कामाचे (clause 2.10.9).
- मालकी हक्काचा पुरावा (ownership title), भाडेपट्टा, हस्तांतरणपत्र किंवा खरेदीखत या स्वरूपात (Appendix A).
- इतर कोणतेही कागदपत्र जे प्राधिकरण आवश्यक करते.
आराखड्यांवर मालकाची आणि नियमांनी नाव दिलेल्या आर्किटेक्ट किंवा इंजिनिअरची सही असते (clause 2.11.1). मॉडेल clause 2.9.4 मध्ये सहायक प्रमाणपत्रे आणि हमीपत्रांची (undertakings) यादीही देते. त्यांपैकी अनेक ना-हरकत प्रमाणपत्रे (NOC) असतात, आणि कोणती लागू होतात हे तुमचे प्राधिकरण ठरवते.
स्ट्रक्चरल इंजिनिअर काय देतो?
मॉडेल म्हणते की स्ट्रक्चरल डिझाइन केवळ स्ट्रक्चरल इंजिनिअर ऑन रेकॉर्ड (SER) किंवा स्ट्रक्चरल डिझाइन एजन्सी ऑन रेकॉर्ड (SDAR) यांनीच करणे आवश्यक आहे: “shall only be carried out by a Structural Engineer on Record (SER) or Structural Design Agency on Record (SDAR)” (clause 6.1). स्ट्रक्चरल डिझाइन बेसिस रिपोर्ट (SDBR) कधी सादर करायचा तेही मॉडेल ठरवते. तो योग्य प्राधिकरणाकडे फाउंडेशनचे डिझाइन पूर्ण होताच सादर करणे आवश्यक आहे, आणि बांधकाम सुरू होण्याच्या एक महिना आधीपेक्षा उशिरा नाही: “shall be submitted to the appropriate authority as soon as design of foundation is completed, but not later than one month prior to commencement of construction” (clause 6.1.2). हा अहवाल इंजिनिअर ऑन रेकॉर्ड तयार करतो.
IS 962 कोणते ड्रॉइंग नियम देते?
IS 962 ही आर्किटेक्चरल आणि बिल्डिंग ड्रॉइंग्जसाठीची भारतीय संहिता (code) आहे. ती ड्रॉइंग संकेत (conventions) ठरवते, पण घरात काय दाखवणे आवश्यक आहे हे सांगत नाही. साइटवर उपयोगी ठरणारे तीन नियम असे:
- मापे साधारणपणे millimetres मध्ये असतात, आणि एककाचे चिन्ह (unit symbol) वगळले असेल तर ठळक टिपेत एकक नमूद केलेले असते (clause 10.2.6).
- ड्रॉइंग्ज सर्व बदलांची नोंद ठेवतात. मानक सुचवते की असा पॅनल असावा ज्यात: “the revision number ( or letter ), date, zone or part revised, brief record and dated initials of the approving authority” (clause 4.2.1). म्हणजे बदलाचा क्रमांक (किंवा अक्षर), तारीख, बदललेला भाग, थोडक्यात नोंद आणि मंजुरी देणाऱ्या प्राधिकरणाच्या तारखेसह प्रारंभाक्षरे.
- आवश्यक तेथे, की डायग्राम (key diagram) पाहत असलेल्या शीटशेजारील ड्रॉइंग शीट्स दाखवतो (clause 4.3.3).
फ्रेम असलेल्या घरांच्या रचनेसाठी IS 962 म्हणते की मापे कॉलम किंवा स्टँशन यांच्या केंद्रांशी (centres) संबंधित असावीत (clause 10.2.4). भार वाहणाऱ्या भिंतींच्या बांधकामासाठी, मापे खडबडीत, फिनिश न केलेल्या भिंतींच्या पृष्ठभागांशी संबंधित असावीत (clause 10.2.5). स्केल तिने नाव दिलेल्या मानकांमधून निवडले जातात, आणि मानक तुमच्या घरासाठी स्केल ठरवत नाही.
मी काय तपासायला हवे?
हा विभाग व्यवहारातील मुद्दे (practice) आहे, संहितेचा नियम नाही.
- प्राधिकरणाची स्वतःची कागदपत्रांची यादी, तिच्या वेबसाइटवरून किंवा कार्यालयातून, आर्किटेक्ट नेमण्यापूर्वी. मॉडेलची यादी ही सुरुवातीचा आधार आहे.
- की साइट प्लॅन उत्तर दिशा, सीमा आणि अस्तित्वातील इमारती दाखवतो.
- की सेक्शन फूटिंग आणि स्लॅब दाखवतात, आणि प्रत्येक उघडी जागा तिच्या मापासह शेड्यूलमध्ये येते.
- की ड्रॉइंग्जवर नियमांनी नाव दिलेल्या लोकांची सही आहे, आणि सुधारणा पॅनल (revision panel) अद्ययावत ठेवला आहे.
- की स्ट्रक्चरल डिझाइन नियमांनी नाव दिलेल्या इंजिनिअरने केले आहे, आणि बांधकाम सुरू होण्यापूर्वी अहवाल तयार आहे.
मी कोणत्या चुका टाळाव्यात?
हा विभाग व्यवहारातील मुद्दे (practice) आहे.
- प्राधिकरणाने मंजूर न केलेल्या स्केचवरून बांधकाम सुरू करणे.
- मालकी हक्काचा पुरावा न जोडता आराखडा सादर करणे किंवा जुनी सुधारणा (revision) असलेला आराखडा सादर करणे.
- साइटवर आराखडा बदलणे, सुधारित ड्रॉइंग आणि मंजुरीशिवाय.
- उघड्या जागांचे शेड्यूल न ठेवणे, त्यामुळे मापे तपासली जात नाहीत.
- मॉडेलची यादी तुमच्या शहरासाठी पूर्ण आहे असे गृहीत धरणे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
आराखड्यांवर कोणाची सही आवश्यक आहे?
मॉडेल म्हणते की आराखड्यांवर मालकाची आणि नोंदणीकृत आर्किटेक्टची सही असते, किंवा clause 2.11.1 नमूद करते ती आकारमर्यादा असलेल्या प्लॉटसाठी इंजिनिअरची. व्यावसायिक निवडण्यापूर्वी ती आकारमर्यादा आणि तुमच्या शहरातील नियम तपासा.
सर्व शहरांत यादी सारखीच असते का?
नाही. मॉडेल मार्गदर्शनासाठी आहे, आणि प्रत्येक राज्य किंवा प्राधिकरण स्वतःचे नियम आणि कागदपत्रे लागू करते. स्थानिक प्राधिकरणाला त्याची यादी लिखित स्वरूपात विचारा.
संबंधित मार्गदर्शन
हे मार्गदर्शन सामान्य माहितीसाठी आहे. डिस्क्लेमर (इंग्रजी) वाचा. तुमच्या घराचे ड्रॉइंग्ज तुमचे आर्किटेक्ट, इंजिनिअर आणि स्थानिक प्राधिकरण ठरवतात.
स्रोत
- Model Building Bye-Laws 2016, Ministry of Urban Development (cover says revised and published in 2016). Clauses 2.8.2, 2.9.3, 2.9.4, 2.10.1, 2.10.4, 2.10.5, 2.10.7, 2.10.8, 2.10.9, 2.11.1, 6.1 and 6.1.2, and Appendix A, read from the text layer. The model is for guidance; the state or local authority's own notified bye-laws govern.
- IS 962:1989, Code of practice for architectural and building drawings (second revision). Clauses 4.2.1, 4.3.3, 10.2.4, 10.2.5 and 10.2.6 read from the page images of a public copy. The standard sets drawing conventions only.
ही फक्त सर्वसाधारण माहिती आहे. हे स्ट्रक्चरल डिझाइन किंवा व्यावसायिक सल्ला नाही. तुमचे नकाशे आणि साइट परवानाधारक स्ट्रक्चरल इंजिनिअर किंवा आर्किटेक्टकडून तपासून घ्या.